kinnie & twistees

Satanasso

2007-03-08T20:12:00.000+01:00

M'ilux ftakart f'esperjenza li kelli meta' ta' seba' snin ftit wara li ghamilt l-ewwel tqarbina. Bhala cittadin Ghawdxi transfrontaliére li kien jattendi l-iskola primarja Malta inzerta li ghamilt l-ewwel tqarbina darbtejn. L-ewwel darba gewwa l-iskola Stella Maris gurnata wahda f'Gunju li nibqa' niftakarha ghan-numru ta' missirijiet li dahlu ghall-quddies jisimghu r-radio halli jsegwu il-loghba tal-Italja waqt Espana 1982. It-tieni darba ghamiltha gewwa d-djocesi Ghawdxija taht l-ghajnejn l-Isqof t'Ghawdex gewwa il-Knisja ta' San Pawl Marsalforn. Nahseb kien Settembru - ghax l-Isqof kien jinzel Marsalforn iqaddes fl-okkazjoni tal- festa ta' Marija Bambina.

Waqt l-event spettakolari gewwa Marsalforn kont se nkun liebes suit sewda bis-sidrija b'kollox, zarbun iswed tal-alakka bil-kalzetti bojod kif tixtieq il-misthija eterna, bagg (badge) forma ta' fjura bi xbieha ta' xi Madonna minnhom u xahri imcappas ma' rasi bil-ferq fil-genb. Ovvjament l-ghazla ta' suit sewda mill-genituri fissret li kont nispikka fost il-hafna gabriet ta' bizzilla bajda li kienu se jiccelebraw l-event majestuz mieghi.

"Qalb imqaddsa ta' Gesu... li berikt it-tfal ckejknin"

Xi gimghat wara l-event kien hemm okkazjoni ohra monumentali f'hajti. Minhabba li minn meta bdew ifaqqsu s-snien gewwa halqi inzertaw kollha jiehdu direzzjoni ghal rashom minflok ma jikbru ghalenija, u minhabba li mid-dehra kelli sovrapopolazzjoni ta' snien ghall-halq zghir li ghandi - l-egregju Dottor Dentist farabutt lupp uman Zammit tal-Mosta kien iddekreta li kelli nilbes apparat mekkaniku maghruf bl-ingliz bhala brace u tradott b'mod simplifikattiv bhala hadida. Dan l-apparat kien jikkonsisti f'hadida iddur man-naha ta' barra tas-snien ta' fuq li kienet tehel mas-snien ta' wara b'forma ta' klipp. Il-qafas kien komplut b'forma tal-plastik antipatika li kienet tkopri s-saqaf ta' halqi.

Lanqas irrid niftakar il-mizerji li qlajt lil ommi u missieri bhala budding hypochondriac. Bejn finti ta' qtugh ta' nifs, fainting spells denji ta' kotba tan-nisa u tgheddid ta' suwicidju kont bilmod ilmod drajt nilbes il-mishut apparat. Filghaxija kont inhallih go tazza hdejn is-sodda stile id-dentiera tan-nannu - wara li kont innaddfu mill-varji loqmiet ta' laham u ikel li kienu wehlu go fih matul il-gurnata.

Nergghu immorru Ghawdex.. xi gimghat wara l-ewwel tqarbina celebrata solennement. Kont ghadni ma nafx dwar il-futur celijaku li kien ser ibeghdni ghal dejjem mill-ostja minhabba l-kontenut gluteniku taghha. Kienet lejla ta' maltemp mizghuda bix-xita u rih li jaf isebbah il-port ta' Marsalforn. L-arja kienet mimlija bir-riha tal-melh tal-bahar u l-hitan tal-Knisja kellhom dik l-ghamla impressjonanti li thassbek li minn mument ghall-iehor se jsiru trab. Morna l-quddiesa tal-hamsa u nofs (nahseb) man-nannu Gorg, in-Nanna Polly u z-zija Rachele (li kellha habta tinsa l-kliem tal-innijiet u tifqaghni bid-dahk).

"Dan huwa l-haruf divin, veru hobz tal-angli"

Wasal il-mument fatidiku fejn skond il-missalin il-gemgha ta' fidili toqrob lejn l-artal sabiex tircevi lill-iben Alla li sar bniedem u li bhalissa qieghed fil-forma transubstanzjata tant ghaziza ghall fidili fuq imsemmija.

"Mis-sema jinzel kuljum, nadurawh flimkien"

Kont qieghed bilqieghda wara l-orgni elettriku li kien idoqq certu Jonathan b'destrezza dizarmanti. Kien ikollok toqghod attent int u hiereg ghat-tqarbin taqbez il-wajers u l-plaggijiet antiki bid-dawl mikxuf (tghid jixxokkja?) u tghaddi vicin tal-superfidilissimi - ringiela nisa' xjuh lebsin l-iswed ghax r-ragel taghhom ilu mejjet xi tmien snin u kollha rigorzament b'sidirhom jibda kwazi minn qaddhom (imma xorta enormi) - koz x'memorji strambi....

Dhalt fil-filliera tal-fidili lesti biex jitqarbnu. Dak iz-zmien konna ghadna la antika...titqarben direttament f'halqek u titlob li ic-celebrant ikun segwa rigorozament il-gwida ekklezjastika u hasel idejh qabel ic-celebrazzjoni. Nasal quddiem Dun Marjan li b'nuqqas ta' solennità u b'ton zbrigattiv jintona "Il-Gisem ta' Kristu"...

... l-ostja taqa' f'halq is-sottoskritt qabel ma jkun hemm cans tal-Amen... il-halq jinghalaq sabiex jospita l-Mulej taht is-saqaf tieghu... u hemmhekk tibda t-tragedja. Il-mekkanizmu tal-hadida jiskatta.. ghal xi raguni l-hadid jisserra mas-snien u l-plastik titkahhal mas-saqaf tal-halq. Paniku. Dmugh instantanju u anki ghajta awtomatika ta' genn.

Nikkontemplaw ix-xena mela l-ahwa... Dun Marjan ihares mistghageb lejn in-neo-imqarben, is-superfedelissimi kollha jiskantaw lejn it-tifel li mill-perspettiva taghhom jidher li kellu reazzjoni hazina wara (radd ta' slaleb) li tqarben, l-organist jieqaf u jikkontempla (a) is-superfidilissimi u r-reazzjoni taghhom li qishom raw ix-xitan in persona (jew in diabolam) (b) il-bzonn ta' ghajnuna li ghandu ovvjament it-tifel.

Hemmhekk jidhol in azzjoni superAnton maghruf ahjar dak iz-zmien bhala Pàpà u b'manuvra mghaggla idhhal idu go halq it-tifel imwerwer u inehhi l-ostja li s'issa wehlet mal-plastik ta' saqaf halqu. Wara sessjoni zghira ta' ezercizzji tan-nifs u ikkalmar generali tal-popolin il-frak tas-suddetti hobz divin inbelghu min-neo imqarben minghajr dannu iehor.

Ghal xi granet wara dan l-event indunajt li s-superfidilissimi kienu jaccertaw ruhhom li ma jkunux wisq vicin tieghi waqt il-quddies. Hasra li ma kenux jafu li r-reazzjoni tieghi ma kenitx wahda satanika imma mekkanika ikkawzata mill-apparekkju imwahhal mill-lupp uman. Insomma... ftit domt inbaghti b'dawn il-problemi ghax wara ftit drajt innehhi l-hadida qabel ma nitla nitqarben.

Kullhadd kien kuntent u l-hajja xitwija go Marsalforn setghet tkompli minghajr wisq ingombri sataneski.

Nghaddu mela ghal Innu numru 67 - Nersaq Lejn L-Artal.

Sahhiet.

Nota: Din l-istorja qed tidher ukoll fis-sit il-gdid ta' Kinnie & Twistees. Tinsewx taggornaw il-links taghkom ghal dan is-sit. Jumejn ohra u nieqaf intella' stejjer fuq blogger (10 ta' Marzu).

Inerzja

2007-02-24T16:14:00.000+01:00

Id-dinja mghaggla ta' llum iggieghlna nahsbu li il-hin kollu irridu intellqu ma dak u ma' l-iehor. L-ahhar gadget, karozza, accessorju ghad-dar, informazzjoni. Iktar ma jkun ricenti u iktar ma jaghmel affarijiet iktar ahjar. Daz-zmien il-kultura tal-inerzja ftit li xejn narawha. Skjavi tal-hin u skjavi tal-lussu falz li galadarba takkwistah qatt ma jkun bizzejjed. Studju, universita' u karriera... dejjem b'sormna qed jaqbad u m'ghandniex kwiet. Hemm bzonn ftit kalma, hemm bzonn ftit wens u serenita'... hemm bzonn li l-kultura tal-inerzja terga' taqbad.

Ghax xi kulltant li tghaddi gurnata u ma tkun ghamilt xejn ma hix daqshekk idea hazina. U jekk ma temmnunix ergghu irrevedu daqxejn l-ewwel ktieb tal-bibbja.

sahhiet.

Ceramika

2007-02-21T14:13:00.000+01:00

Mela konna Londra u ltqajna mat-Tufigno. Dorna mhux hazin bejn il-mitt post cliche' Londoniz. Peress li l-ikbar attivita' kienet qed issir madwar Chinatown intfajna generalment lejn dawk l-inhawi - nikkunslaw ruhna b'pinta l'hawn u pinta l'hinn fil-firxa pubbijiet ta' Shaftsebury Avenue. Il-festi Cinizi forsi gejjin mill-boghod oltremurali ta' Beijing izda l-istil ta' festa tibqa' l-istess. Flok Ganni l-Ghawdxi bil-qubbajd hemm Sung Ho u l-Dim Sum, flok il-kjosk ibiegh it-trumbetti u l-erba skartocci jfaqqghu u jaghmlu hoss hemm ragel b'ghajnejh migbuda ibiegh id-draguni, ic-cirimelli u l-Good Luck Candy. Haga ghandhom in komuni ... kollox Made in China.

Imbaghad skoprejna din tal-kafe'. In-NewYorkification ta' Londra issa hija kompleta. Ghandhom Starbucks ma kull kantuniera. L-arti tal-ippreparar tal-kafe' issa sar karnivalata. L-aqwa li jitfghulek kelma minn fost latte, mocha, largo, tall, srtong, ecc u kullhadd kuntent. Minghalihom li holqu xi xjenza. Mur spjegalhom li m'hemm xejn isbah mill-kafettiera ittektek bilmod fuq in-nar... minghajr ghagla ta' xejn u li xhin tishon tobzoq bezqa kafe kull ftit qisha qed tinsulta l-alla fahxi tat-take out u drink in the plastic cup.

L-isbah mhux dik pero'. Mhux bizzejjed li ghandhom il-kummiedja tal-kafe' gol-karun bl-ghatu bhal tat-tazzi tat-trabi halli ma twaqqax fuqhek int u tivvjaggja fit-tube b'kafe' f'id wahda, gazzetta f'id ohra u l-ipod idoqqlok f'widnejk. Mind the Gap. Le mhux bizzejjed. Il-bicca t-tajba hija din. Tant draw li jordnaw kafe' ghat-take away li biex jordnaw wiehed fit-tazza normali... tafu inthom... kikkra u plattina... ikollhom jispecifikaw b'kelma interessanti...

K: Can I have an espresso lungo please?
Q: Sure sir... will you be taking it out?
K: No... in the ceramic please

Fhimtu? Biex tghidlu li ha tixrob gor-restorant trid tghidlu li tridu fit-tazza tac-ceramika. Ballec. Ma nafx intom imma rajtha vera tan-nejk. Ghall-bidu hsibtha cajta. Imma kullimkien l-istess. Anki fil-Jazz Bar Cafe' gewwa Foyles... tal-ghageb. Ma stajtx ma nimmaginax diskussjoni go bar f'xi rahal malti....

K: Ha mmur inqattar wahda Cal...
Q: Mela le... trid titfaghha mal-hajt hawn barra?
K: le, le.. ha nitfaghha fic-ceramika gewwa... ghax barra l-bard.

Mad dogs and English Coffee habits of course.
Is-sena Ciniza t-tajba... qaluli li s-sena tal-hanzir....

*Ritratt: Ceramika ohra... Is-sink go restorant Gappuniz jismu Mitsukoshi. Ma nisthix nghid li ghall-ewwel hsibtu pixxatur.....

Poeziji

2007-02-09T17:24:00.000+01:00

Illejla fit-tmienja gewwa l-Foyer Europeen go Lussemburgu, sitt poeti Maltin ser jaqraw xoghlijiet minn taghhom lill-pubbliku. Fosthom hemm il-bloggers Twanny Erezija, u l-Imzebbel. X'iktarx nghaddi l'hemm izda iktar b'sens ta' solidarjeta' ma' l-inizzjattiva milli ghall-gost. Ghax lili ma joghgbunix sessjonijiet poetici bhal dawn. Nemmen li poezija taqraha wahdek u jew tolqtok jew le. Ma nemminx f'sessjonijiet mimlija staghgib u dak is-skiet tal-knejjes sakemm tinqara' xi poezija - qisu qed jitkellem xi oraklu. Il-poezija ghalija hija prattika daqs toaster. Taqraha bi skop... jew romantiku, jew politiku, jew anki skop muzikali ghall-widnejn. Imma taqraha int. Wahdek. Ikun hemm biss int u l-poezija. Dak il-hin il-poeta ikun ilu li heles il-poezija mill-ktajjen tal-possessjoni. Hiija libera biex tinftiehem u tinqara kif iz-zikk irid.

Imma dawn gosti. F'zoghziti kont nikkunsidra ruhi poeta. Kollu tort tal-gvern. Kien nieda kompetizzjoni ghall-ahjar pinna zaghzugha fit-'92. Kellna niktbu poezija u jien ghazilt it-tema tas-Summit Ekologiku f'Rio de Janeiro. U peress li ghada toghgobni ha nhallihielkom hawn ha taqrawha bil-kwiet (wahedkom). Sahhiet.

ECO '92

Fuq xatt-il bahar,
mal-muzika ta' elf minfah bebbuxu,
mar-ritmu tal-bahar jilghaq ic-caghak,
Maori-neo-Zelandiz jistenna'....

Fuq gholi/ghama fuq muntanja Alpina,
mat-tvenvin tar-rih, ghaddej
mit-trumbuni baxxi/vallati,
Awstrijak-neo-Ewropew jistenna'....

F'wesgha/pjanura
fost it-thaxwix ta' elf qamha ddur mar-rih,
fost il-bini ta' makni taz-zejt,
Indjan-neo-Amerikan jistenna'...

Mitluf f'foresta mdallma,
fost ghajjat wahxija t'ghasafar tal-mewt,
fost hdura/sewda mzejna strixxi bojod/sofor/suwed,
l-Afrikan-neo-homo-sapiens jistenna'...

Fl-gholijiet qtugh in-nifs
ta' l-Andi Peruvjani
mal-llama u l-Mayani,
elf Peruvjan-neo-drogati jistennew...

Fuq gzira/huta f'nofs Mediterran,
mitt ministru minsi,
mitt xufier jiggerra,
ftit Maltin-forsi-Ewropej jistennew...

Fil-qalba tal-problema
hdejn foresta/pulmun mahqura
elf kap l-istat
jaqtghu decizjoni
minghajr jistaqsu
ghaliex?
minghar ma jafu
ghalfejn?

Fuq xatt-il bahar
F'gholi/ghama
F'wesgha/pjanura
F'foresta/mdallma
F'gholjiet qtugh in-nifs
Fil-gzira/huta
waqa' s-skiet.

*Paceville, 03/06/1992

[Insejt nghidilkom... il-poezija kienet rebhet. U ta' ribell li kont ma mortx nigbor il-Premju Pinna Zaghzugha 1992... kesahlu li jien. Miskina marret ommi bil-pacenzja kollha u ivvintat storja li kont marid... waqt li kont qed niggerra Marsalforn wara xi Taljana!]

Stejjer ta' Nasr Eddin (VII)

2007-01-09T14:52:00.000+01:00

Direzzjoni

Waqtli kien qed jivvjaggja Nasr Eddin kellu jghaddi minn inhawi infestat bil-briganti u hallelin. Kellu xorti tajba li iltaqa' ma xi hadd li kellu jghaddi minn l-istess triq u b'hekk ghaddew l-isbah bicca tal-jum flimkien.

Hekk kif waslet biex tinzel ix-xemx, ir-ragel waqaf u nizel miz-ziemel u qal lil Nasr Eddin:

- Ja fidil, wasalna f'l-ahhar tal-jum. Ejja nitolbu.

U nehha t-turban u s-sandli u fetah it-tapit tat-talb malart.

- Tlift daqxejn s-sens ta' direzzjoni, qal hu u niezel gharkobbtejh - lejn fejn ghandi inhares?
- Heqq siehbi, wiegeb il-Hoga, l-ahjar haga li tista' taghmel hi li thares lejn hwejgek!

Stejjer ta' Nasr Eddin (VI)

2007-01-09T14:48:00.000+01:00

Kitba u Ikel

- Nasr Eddin, ghandi bzonn nikteb ittra importanti biex nibghatha Istanbul. Int taf li jien ma mortx skola: trid tiktibhieli?
- Skuzani, iwiegeb Nasr Eddin, ghandi saqajja jugaghwni.
- Mela int tuza saqajk biex tikteb?
- Le. Imma nuza saqajja biex nimxi, izda tant nikteb ikrah u hazin li ikolli immur jiena stess ghand min trid tasal l-ittra sabiex naqrahielu.

Stejjer ta' Nasr Eddin (V)

2007-01-09T14:42:00.000+01:00

L-Imam u l-Fidili

Darba minnhom gew xi nies ghand Nasr Eddin bi problema guridika.
- Jekk l'imam iboss gewwa l-moskea, x'ghandhom jaghmlu l-fidili?
- Dak li ghandhom jaghmlu huwa ovvju, wiegeb il-Hoga - imorru jahraw.

Morna u Gejna

2007-01-07T13:48:00.000+01:00

L-ewwel darba li smajt xi hadd jirrakkonta dwar btala gewwa New York kelli xi sitt snin. In-nannu Guzeppi u n-nanna Karmena kienu ghaddew vakanza gol-belt li ma torqod qatt. Ftit niftakar mir-rakkonti taghhom. Iktar niftakar ghajnejn in-nannu, b'dik il-harsa il-boghod qisu halla xi haga warajh gol-belt. Waqt li dawwar il-kuccarina got-tazza te' bil-lumi li tant kien jehda jixrob kellimna dwar il-kobor. Dak laqtni l-iktar. Ta' tifel li kon,t l-aggettivi ta' kobor, gholi u immensita' kienu xi haga gdida. Niftakar biss ir-rakkont dwar l-iStatue of Liberty (Statwa tal-Helsien ma' ddoqqlix - lapsus politiku). Id-dghajsa sal-gzira tal-istatwa... il-veduta mill-gholi ta' rasha... dak niftakru jiddeskrivih.

In-nannu kien ihobb iharbex djarju zghir tal-mawra taghhom. Naf ghax darba (u tistaqsunix fejn) rajt xi siltiet minn dan id-djarju qasir. L-impressjonijiet tieghu kienu differenti. Iktar hsiebu jghid ma min iltaqghu, kemm stennew u kemm hin damu biex waslu. Iktar hsiebu biex jiddeskrivi il-emigranti li iltaqghu maghhom (ovvjament kugin ta' dak u tifel ta' l-iehor). Kamera tar-ritratti ftit uzaw. Dak iz-zmien li issa jidher imbieghed kien iktar importanti li tgawdi n-nies li tiltaqa' maghhom.

In-New York li rajt jiena hija ferm differenti minn dik li ra n-nannu. Veru, din hija n-New York ta' wara 9/11. Fejn il-liberta' tigi sagrifikata fuq l-artal tas-sigurta'. Fejn il-queue hija l-ordni tal-gurnata u l-ordnijiet tal-gurnata johrogu minn elf halq pulizija biezel. Imma anki ahna inbdilna. Dak li infittxu illum fl-2007 huwa differenti minn dak li fittxew ta' qabilna fit-tmeninijiet. Ritratti hadna hafna. Muzewijiet kemm trid. Ristoranti iktar u iktar. Meta iltqajna mal-habiba ghawdxija li tghix Long Island kilna ikel internazzjonali u mhux xi timpana u ross il-forn. Ingorru t-timbru Malti maghna imma mhux bl-ikel, mhux bil-laqmijiet u bil-harsa li kellhom Toto u Peppino meta telghu Milan. Inbdilna... imma forsi bqajna l-istess.

Ghax wara kollox kemm jien u kemm Guzeppi m'ghandniex x'naqsmu ma dal-poplu li zorna. M'ghandniex dak il-genn biezel fid-dinja tal-alla tal-flus. M'ghandniex fissazzjoni fil-kobor. M'ghandniex konvinzjoni li l-verita' taghna hija it-tajba. M'ghandniex dik l-idea li Alla qieghed maghna u maghnba biss.

U kif qed nitkellmu dwar Alla. Guzeppi ilu li halliena u mar fl-aqwa vakanza minnhom. Ma nafx hux izomm djarju dwar dan il-vjagg etern. Ma nafx ghandux kamera tar-ritratti halli forsi, jekk ingib ruhi sew hawnhekk, u jekk qatt niltaqghu, jurini x'ilu jaghmel hemm fil-Belt tar-Raqda ta' Dejjem.

Ghax hemm xi positijiet li nzuru... imbaghad nergghu nigu. Imbaghad hemm ohrajn... fejn la mmorru nibqghu hemm ghal dejjem.

***
Dedikata lil Guzeppi Zammit, Xewki minn Ghawdex li halliena s-seklu l-iehor imma lahaq qabbadni l-aptit li xi darba nara New York. Kellek ragun nannu. Sabiha l-Belt imma bhal Ghawdex m'hawn xejn!

Xewqat Sbieh

2006-12-19T09:21:00.000+01:00

Zmien il-Milied... zmien ix-xiri, il-genn u l-fsied. Zmien ir-rigali ghal min kien bravu u zmien ir-rigali ghax hekk tehtieg it-tradizzjoni. Rigali mill-qalb ghat-tfal li jifthuhom b'ghajnejhom jixghelu u rigali kontra qalbna ghal dawk ghax ta' bilfors. Rigal qatt m'ghandu jkun hekk of course imma l-izball ma jibdiex mill-fatt li taghtih kontra qalbek imma mill-fatt li inholqot raguni ghalfejn jinholqu r-rigali li mhix personali. Ma xtaqtx nidhol fi spiritwalita' zejda u nqbad ma' l-argument kantaliena ta' dawk li jdejqulna l-kukuzzli jghidulna li "There is no Xmas without Christ in It" u affarijiet minn dawn.

Halliha li GK twieled "away in a manger" u jaghmlu li jistghu biex ipingulna lil Marija l-bajda u Guzeppi n-Nordiku jistkennu mill-isnow tal-Palestina. X'iktarx ikunu l-Creationists (Holqienisti?) li jezigu hsibijiet litterali dwar dak li sehh go Betlehem xi 2006 sena ilu. Allura bejni il-borra u silg Mediterranja u go speci ta' ghar/ghorfa imdawwar bil-bhejjem twieled "Gesu Bambin" (naqa' zejda din tal-"Bambin"... x'tippretendi... jitwieled Gesu Ragel? Tkun easy wisq ghan-naysayers imbaghad...). U skond it-tradizzjoni litterali gew tlett slaten Magi u tawh ir-rigali. Deheb, Frankincens u Mirra. U allura skond it-tradizzjoni issa ahna ukoll inqassmu r-rigali lil xulxin u kull ma jmur iktar importanti r-rigali mill-Baby Jesus. Intant il-pjan strategiku tal-Knisja Kattolika li tikkappara Festival iehor Pagan - bhal ma kienu dawk Rumani u Celtici ta' dawn iz-zminijiet - issa qed jisfa' fix-xejn. Bhal ma jghidu ... min jobzoq fl-arja...

Jien mill-Milied joghgbuni x-Xewqat sinciera. Il-wens mill-bard ta' barra u l-opportunita' li l-familja nukleari tiltaqa' sabiex tissielet fuq min ha jiehu l-crackling tal-hanzir. Hawnhekk gol-Lussemburgu hassejt li l-Milied iqarrbek lejn shabek. Ghax qabel ma kullhadd iparpar lejn ir-rokna tieghu sabiex jiccelebra l-Milied ikun hemm dawk ix-xewqat sbieh mixtieqa lill-xulxin. Xewqat sincieri. Xewqat li jghidu "Ciao... hu gost Malta... u narak is-Sena d-diehla".

Issa tghidu inthom mhux l-istess pajjiz sejrin. Ma jistghux jiltaqghu hemm ukoll? Difficli tifimha din. Difficli tifhem li meta inkunu Malta qajla ikollna hin ghall-hbieb li hallejna warajna u ghal familja. Allura tiltaqa' mal-Maltin ta' Lussemburgu mill-inqas. Minflok, jien u nghid ciao u nixtieq lil kullhadd il-vjagg it-tajjeb bdejt ninduna li fil-harsa ta' kullhadd tara' dak l-istess hsieb... "u iva mhux se ndumu hemm, jghaddi malajr... imbaghad nigu 'l ura u nergghu insibu lil xulxin...kif nixtiequ lkoll". Dik il-harsa li tghidlek li d-dar taghna issa hija hawn. Il-wens tal-hbieb insibuh hawn u l-genn u l-giri tal-btala hija pawza qasira sakemm nergghu lura ghar-rutina u l-gabra hbieb li issa saru familja ohra go Lussemburgu.

Insomma. Xewqat sbieh.

Stejjer ta' Nasr Eddin (IV)

2006-12-12T18:00:00.000+01:00

Vizjonijiet

Jinghad li Nasr Eddin kien dahal jaghmel parti mill-qorti ta' Tamerlan (il-hakkiemu mexxej ta' hafna konkwisti tal-poplu Tartaru). Nasr Eddin kien jipprova jaghmilha tal-bniedem mistiku moghni b'poteri sopranaturali. L-imghallem tieghu, Tamerlan, ried provi irrifjutabbli ta' dawn il-poteri.

- Jidhirli li n-nies mistici kollha ikollhom vizjonijiet, hekk jew mhux hekk? U int?
- B'isem Allah, jwiegeb Nasr Eddin, ghandi mohhi imballata daqs qartalla bil-vizjonijiet f'kull hin u kull mument.
- Tajjeb mela, kompla Tamerlan, ghidli x'inti tara iss'issa, u jekk m'inti tara xejn naqtalek rasek dis-sekonda.
- Qed nara gwienah tan-nar ihabbtu fl-ismewwiet, qed nara tron ta' djamanti li qed jingarr minn erba ljuni tad-deheb f'post ix-xemx, qed nara xmajjar ta' halib nezlin bla waqfien mill-ishab, qed nara...
- X'vizjonijiet straordinarji! Waqqfu Tamerlan illi f'daqqa wahda kien intela' biza' u ammirazzjoni. Ja dervixx venerabbli! Ghidli kif taghmel biex tmur lil 'hinn mid-dehra tal-affarijiet mundani? Liema sforzi ghandu wiehed jaghmel sabiex ikun jista' jingarr b'tali mod sas-seba' sema?
- M'hemm l'ebda sforz, il-bizgha bizzejjed.

Stejjer ta' Nasr Eddin (III)

2006-12-12T17:41:00.000+01:00

Djalogu fuq Xifer Xmara

Jum minnhom, Nasr Eddin iddecieda li jmur jahsel hwejjgu gewwa x-xmara. Moghni b'sapuna imdaqqsa, bl-ixkupilja u l-broxk intelaq joghrok u jaghsar daqslikieku kien hassiela.

X'hin lesta' l-hasla, firex il-hwejjeg fl-ghalqa ghax-xemx izda ix-xorti riedet li jinfethu l-ismewwiet u tibda maltempata: lozor, bicciet, qomos… kollox intela' tajn… ikollu jerga jibda mill-bidu.

L-ghada, Nasr Eddin jerga jixtri sapuna ohra u jerga jibda' x-xoghol. Kollox ta' xejn ghax fid-daqqa u fil-hin terga tizbokka maltempata ohra. U l-jum ta' wara l-istess haga.

Fir-raba' jum Nasr Eddin ghadu max-xmara jistinka, f'nofs maltempata ohra, meta jasal wiehed minn shabu:

- Hares l'hawn, jghajjat il Hoga b'hanxra daqsiex (minkejja li lanqas ma hu qieghed tlett passi l-boghod minnu), qed nuza l-gobon biex nahsel.
- U bil-gobon il-hwejjeg jitnaddfu? Jistaqsih siehbu imbellah.
- Jiena nitnejjek mill-indafa, jien irrid hwejjeg niexfa, jerga jghajjat Nasr Eddin.
- Qatt ma kont nisthajjel li l-gobon kapaci jtella' daqshekk raghwa, jwiegbu siehbu… iktar imbellah minn qabel.
- Ghalaq halqek imbecilli, qallu inkorlat Nasr Eddin.

Stejjer ta' Nasr Eddin (II)

2006-12-12T17:40:00.000+01:00

Skutella Halib

Nasr Eddin kien mistieden ghand ragel ghani. Dan servih kolazjon halib frisk tal-igmla mill-itjeb imzewwaq bil-kannella. Meta serva il-halib l-ghani mela l-iskutella tieghu sax-xifer u dik ta' Nasr Eddin meliha biss sa' nofsha.

Kien ghalhekk li Nasr Eddin beda jdur fuq is-siggu tieghu, qisu m'ghandux kwiet go gismu, u jgharrex u jfittex madwaru.

- X'ghandek bzonn, Nasr Eddin? Kuccarina zokkor?
- Le. Serrieq. Nixtieq innehhi l-bicca ta' fuq ta' l-iskutella, ghax m'ghandix bzonna.

Stejjer ta' Nasr Eddin (I)

2006-12-12T11:33:00.000+01:00

Hawnhekk tibda sensiela ta' traduzzjonijiet ta' stejjer qosra mehuda mir-rakkonti dwar Nasr Eddin Hoga. Nasr Eddin kien eroj leggendarju li ghex fit-Turkija fit-XIII-il seklu. Huwa maghruf fid-dinja musulmana kollha - mill-Albanija, sa Sinkiang - bhala l-inkarnazzjoni tal-irriverenza. Nitkellmu dwaru iktar tard. Hawn hi l-ewwel silta maqluba mill-ktieb "Sublime paroles et idioties de Nasr Eddin Hodja - tout Nasr Eddin ou Presque", Jean-Louis Manoury. (Phébus, libretto, 2002, ISBN: 2-85940-857-6).

***

L-Ghonja u l-Foqra

Wara nixfa ta' hafna xhur kien wasal zmien il-ghaks. Izda mhux kullhadd kien qed imut bil-guh: l-ghonja kienu hasbulu u kienu sarrew hazna ta' qamh, zejt, haxix niexef u laham.

Khadidja allura qalet lir-ragel taghha:
- Nasr Eddin, ir-rahal kollu jistmak hafna. Toqghodx hawn b'idek f'idek: mur fil-misrah, igbor lil kullhadd u ara tikkonvincix lill-ghonja jaghtu x'jieklu lill-foqra.

Nasr Eddin jahseb li ghal darba martu ghandha ragun. Jaghmel kif tghidlu u, ghaxar sieghat wara, jigi lura - wiccu jixghel bil-ferh.
- Mara, ejja nirringrazzjaw l'Allah il-Hanin!
- Ah! Mela irnexxilek?
- Ma kenitx bicca xoghol hafifa. Irnexxieli bin-nofs.
- X'jigifieri bin-nofs?
- Iva: jigifieri s'issa irnexxili nikkonvinci lill-foqra.

Milied, Fieri u Football

2006-12-04T16:42:00.000+01:00

Il-Fiera tal-Milied
Gewwa il-Mittelewropa (jew jekk tridu l-Ewropa Nofsana fl-istess stil tal-Lvant Nofsani), il-kuncett tal-Fiera tal-Milied huwa popolarissimu. Kull belt xierqa ta' l-isem ghandha l-fiera taghha fil-pjazza principali. Dawn il-fieri ghandhom storja twila li tmur lura sal-Medju Evu u anki qabel. Il-fieri ma kienux, u m'humiex xi haga ta' zmien il-milied biss. Anzi, il-pjazez ta' dawn l-ibliet jilqghu xi suq jew iehor talanqas darba fil-gimgha. Niftakar fiz-zmien li qattajt gewwa Bruges fejn skond il-gurnata tal-gimgha kont issib is-suq tal-laham, tal-haziz u fil-kaz tal-ibliet marittimi ma setax jonqos is-suq tal-hut.

Imma fil-Milied hag'ohra. Il-pjazza tittrasforma ruhha f'festa ta' lwien u rwejjah. L-ikel lokali tal-istagun jigi ezaltat bl-isbah platti – mis-soppa tal-lentils sat-Thuringer, mit-tuffiegh karamelizzat sal-qastan, mill-faqqiegh jghum fit-tewm sad-doughnuts bic-ciras. U mhux ikel biss. L-istands tal-artiggjanat jikkompetu ghall-ispazju ma' dawk tal-ispirti li jsahhnu. Il-gluwein – l-inbid shun mimli spezji ta' kull tip – tixorbu u thoss mewga shana niezla minn go grizmejk sal-ibghad ponta ta' gismek.

Certi pjazez jippermettu ruhhom anki ghal Skating Rink tas-silg fejn kullhadd jintefa' f'verzjoni iffrizata ta' Human Bumping Cars. Il-muzika dejjem l-istess. Mill-elogji ghat-Tannenbaum sal-Heiligen Nacht – kliem denji tat-torri ta' babel izda noti li jizbqu kull fruntiera. Il-fieri jibdew lejn l-ahhar ta' Novembru u jispiccaw ftit wara l-Milied. Kemm ilni nghix gewwa l-Lussemburgu dort hafna minn dawn il-fieri. Kont ga mort dik enormi ta' Brussel lejn Santa Katerina – bellezza. Zort dik ta' Strasburgu, ta' Aachen, ta' Maastricht, ta' Amsterdam, ta' Trier u ta' Metz. Kull wahda ghandha is-sabih taghha. Kollha ghandhom dak il-feeling Dickensjan ta' "Merry Christmas to Everyone".

F'Malta ftit naraw stands fuq barra. L-atmosfera tal-Milied niftakarha dejjem mid-dwal tal-Belt u mill-giri minn Strada Rjali sa' Strada Merkanti via Strada Zekka imwahhal mac-cintorin t'ommi. Bejn bikja u ohra kien ikun haqqek xi gugarell (kif jiktbu fit-Taghna t-Tfal) u forsi forsi ritratt fuq hogor xi Santa Klaus (qatt ma kont nghidlu Krissmiss Fader) deformat li ikun ilu jippoza bi tfal ingrati gurnata shiha. Ghad ghandi wiehed x'imkien tieghi fuq hogor Santa Klaus stramb. Ma nidirx kuntent. Imma heqq party mit-tradition.

Ghal hafna zmien ir-rigal tieghi kont nixtrih minn ghand tal-Orjenti. Ma setax jissemma ahjar. Il-bazaar tal-Orjenti fit-Tigrija ir-Rabat kien ikun il-holma ta' kull tifel u tifla Ghawdxin. Minn jaf kemm il-board game hareg minn hemm grazzi ghall-last wishes ta' Jacques ckejken. Niftakar ukoll li l-ghada tal-Milied (jekk mhux is-27) konna immorru bir-rigali li kellhom xi haga nieqsa u niltaqghu mal-migghema sfortunati li kellhom jaqghu ghall-proverbjali "mill-Milied sa' San Stiefnu".

Football u Fieri Ewopej
U fl-ahhar dwar il-fieri. Kontu tafu li t-tazza antenata tat-Tazza UEFA fil-football hija proprja tazza li kienet organizzata bejn il-bliet tal-Ewropa Nofsana li kellhom fiera famuza? Il-Coppa delle Fiere bdiet biex tippromwovi Trade Fairs Internazzjonali u setghu jippartecipaw biss clubs ta' Bliet li kienu jorganizzaw tali Fieri. Meta inholqot it-Tazza UEFA fl-1971 intlaghbet loghba bejn l-iktar zewg timijiet li rebhu it-Tazza tal-Fieri sabiex jiddeciedu minn se jzommha ghal dejjem. Din il-Finali intrebhet mill-Barcellona illi ghelbu il-Leeds Utd 2-1.

L-ewwel tim Malti li laghab fit-Tazza tal-Fieri kien il-Hibernians Paola FC li ippartecipa fl-istagun 68/69 u tilef 7-0 aggregate kontra il-Griegi tal-Aris (Saloniki). Is-sena ta' wara kien imiss lill-Floriana jitilfu bl-istess margini kontra Dinamo Bacau (Rumanija). Fl-ahhar sena tat-tazza ir-rapprezentanti Maltin kienu Sliema Wanderers illi tilfu 10-2 aggregate kontra AB tad-Danimarka.

Grad Celcius

2006-11-10T09:56:00.000+01:00

Dalghodu regghu qajmuni il-haddiema Portugizi. Itektku fuq l-madum il-gdid li qed iwahhlu fuq it-terrazza tal-apartament. Il-hoss tan-nies jpacpcu barra tieqa ta' kamra tas-sodda filghodu huwa wiehed universali. Tkun qajla hrigt mid-dinja tal-holm meta' fid-daqqa u l-waqt tisma' ilhna u hsejjes mghaffga u fgati li kull ma jmur jitqawwew. Dak il-hin tifhem x'kellhom f'mohhom il-Griegi tal-antik meta semmew lil dawk kollha li jitkellmu stramb "barbaroi".

Bhalissa ma nistax inhares il-barra mit-tieqa ghax ghandi l-ekwivalenti lussemburgiza tal-persjani kollha maghluqa. Bilfors. Ghax inkella l-haddiema jkunu jistghu jnemmsu go dari kif u meta' jridu. M'hemmx idea li twahhaxni iktar bhalissa minn dik ta' hames haddiema lusitani iharsu dritt go kamarti jarawni nitmattar u nistembah bilmod. Niftakar f'siehbi li kien ivvinta frazi pseudo-gharbija meta konna nqumu flimkien fi zmien li konna morna Londra naghmlu ricerka ghat-tezi... "Ghana nakumi bal-kakka f'ghajnethi u bid-dribblathi fawk al-lazarun". Nahseb fhimtuha.

Insomma. Is-shana ta' gewwa li tinfirex mill-heaters tal-mazout sa l-icken rokna tat-twieqi "double glazing" tippermeti qawmien inqas ahrax millikieku kella tkun l-istess temperatura go xi dar Maltija. Imbaghad tilbes u tohrog. U qalbek donna tieqaf ma' l-ewwel nifs. Thossha timbotta mal-gagga ta' sidrek qisha trid terga' lura wahedha ghall-kenn tad-dar u thallik tmur wahdek lejn ix-xoghol. U n-nifs hiereg minn go halqek jibdlek fi dragun feroci li ghadu imdardar mill-fatt li tqajjem minn sekli ta' ibernazzjoni.

Il-karozza bil-computer on board tgharrfek illi t-temperatura hija ta Grad fuq iz-Zero - riskju ta' silg fit-triq. Prosit ghal Alla. U nahseb diga rrakkontajt dwar il-gmiel estetiku tal-ghodwa xitwija. Bla ma trid tiftakar linja mill-proza maltija ta' l-iskola: "maz-zernieq niedi tal-ghodwa". Kullimkien, kull fejn thares, tidher il-mixja tal-armati tal-kesha li jimpossessaw l-art Lussemburgiza kull sena f'dawn iz-zmenijiet. L-arja mimlija bi statika stramba u tahsibha lesta biex tfaqqa'. Is-sensazzjoni hi li l-art tizloq hafna u li l-karozza tista tizzerzaq sal-parking tal-qorti.

Imma l-isbah immagni tibqa' tal-Pont li jwassal lejn il-mejda ta' Kirchberg imperrca fuq l-gholja. Hekk kif titlaq Rue Joseph II u s-sigar miksijin weraq mejtin lesti biex jabbandunaw ruhhom ma' l-ewwel ziffa ddur lejn il-Glacis u tilmah elf u nofs karozza ipparkjati waqt li sidhom kollha diga ghamlu present gol-ufficci shan taghhom u probabilment qed jibilghu l-ewwel kafe. Ftit ghandek cans thares lejn il-Glacis ghax imbaghad tghaddi minn speci ta' tunnel li jaqsam lejn Kirchberg. Tinzel go tunnel mdawwal artificjalment u li jgenneb lejn naha u tisponta minn-naha l-ohra fuq il-pont. Dehra li ssahhrek kull darba li taraha. S-soltu tara z-zewg torrijiet gwardjani tal-Parlament u t-torri izghar tal-Qorti. Imma fi granet bhal dawn fejn l-ebda rih ma kien hawn biex ibarri c-cpar tal-lejl ma tara xejn. Ghax il-pont li jaqsam l-Wied wiesgha u jwassal sal-Kirchberg ikun miksi shab. Litteralment shaba wahda li thallik biss tara l-karozza ta' quddiemek.

Tat-torrijiet l-ebda sinjal u l-vjagg tieghek ikompli "bhal ghama itektek bl-ghaslug". Bla ma trid il-karozza timxi iktar bil-mod. L-isbuhija tal-bjuda li tibla kollox ma jixirqilha l-ebda deskrizzjoni. Tizbokka in-naha l-ohra u taghraf xi ftit forom. Il-parti baxxa ta' kull torri. Il-hdura tal-haxix ta' madwarhom. U tidderigi l-karozza gol-kenn tal-parking. Gos-shana ta' guf bini iehor kenni. U x'hin tohrog mil-lift ghal-gor-reception ixxomm ir-riha ta' kafé taljan u toast imdellek bil-jam tal-huissiers. U tibda bil-mod terga tinqata mid-dinja tal-bard ta' barra. Dinja li qed tgawdi l-ahhar grad fuq iz-zero qabel ma ninzlu lkoll flinkien taht iz-zero ghal-xitwa ohra ta' bjuda, bard u impressjonijiet.

U bhalissa jien u nikteb inhares barra mit-tieqa lejn il-pont u ma nara xejn. Nara biss tarf l-iktar sigar vicin. Issa veru waslet ix-xitwa.

*ritratt (tal-Pont Gran Dukessa Charlotte waqt granet iktar sajfin) mehud minn hawn .

Folklor Urban Ghas-Seklu 21 (III)

2006-11-05T15:55:00.000+01:00

Numru tlieta: Kuluri '83

Il-hoss tax-xita issammar mat-twieqi u tar-rih ivenven fil-btiehi tad-dar kienu l-ghaxqa tac-ckejken Momu mgeddes ghall-wens ta' kamartu u mitluf ihares lejn il-qtar itellqu mal-hgiega tat-tieqa. Kien ghad baqa' gimgha ghal jum gheluq sninu u minkejja kull sforz kien ghadu ma skopriex x'rigal kien be hsiebhom jixtrulu l-ma u l-pa. Tmien snin mhux cajt. Issa kien qed jikber. Peress li illum btala tal-iskola kien se johrog idur ma missieru jaghmel il-qadjiet. Minn mument ghall-iehor kien qed jistennih isejjahlu. Kien ga libes it-tracksuit il-gdida u z-zraben tas-Sanga godda fjamanti. Kullhadd kellu bhalhom l-iskola - barra Alfred - li kellu par Adidas zur minn hawn. Imma Alfred bin is-segretarju privat tal-Ministru tat-Trasport - dak anki televixin bil-kulur ghandu d-dar u l-uniku abjad u iswed li jara huwa fuq il-gear ta' Platini u Boniek meta' jiskurjawlek xi goal fuq grawnd lewn hadrani.

Momu l-grawnd hadrani kien rah biss ta' Qali meta l-pa kien hadu jara Malta kontra l-Germanja tal-Punent. Xi pjacir dakinhar meta kien ghajjat "Malta! Malta" b'idu ixxejjer il-hot dog fl-arja u l-ketchup toghma ta' hall niezel izellegg mal-komma. X'ekstasi meta' skurjaw il-Maltin bis-salib ta' Malta fuq sidirhom. U l-ghada l-iskola jirrakkonta l-istorja tal-gowl ghall-elf darba qiesa kienet l-ewwel darba.

- Tlaqna Momu? Ilbes il-gakketta ghax ix-xita. U tinsix iggib xi haga x'taqra ghax ghandna x'nistennew dalghodu il-Ministeru.

Lehen missieru qajmu minn nofs raqda li kien fiha. Hataf l-anorak minn fuq is-sodda u l-"Bumper Beano edition" (1975) li kien xtara minn xi fiera tal-kappillan ta' Marsalforn u lebbet lejn il-bieb ta' barra fejn il-pa kien qed jistenna bic-cwievet f'idu u l-bagalja tax-xoghol. Barra r-rih kien qabad sew. Girja sal-karozza. Il-pa kellu jerfghu biex jaqbez l-ghadira ilma li kienet iffurmat fit-triq. Triq San Gorg kienet iktar qisha xmara. Xejn gdid. Fid-Datsun il-kesha kienet ghadha regina u l-ebda sistema ta' heating ma kienet se twassal ghal xi temperatura ideali. Momu dar lejn it-tieqa u iggosta n-nifs tieghu jtappan il-hgiega sakemm telqu u qabdu t-triq lejn il-Belt.

Il-muzika ta' Clayderman alternata mal-hsejjes regolari tal-wajpers tal-karozza ghenu biex il-kwarta sewqan ghaddiet malajr. Hallew il-karozza fil-parking tas-soltu, hdejn Agius & Agius fit-tarf ta' Triq Nofsinhar. Ma kenux se jidhlu fil-hanut tal-kotba illum. Dak id-delizzju kien rizervat ghall-mawriet il-Belt mal-ma li kienet tieqaf taghzel kotba ghall-iskola sakemm Momu kien jiekol kull qoxra bil-hars u johlom li xi darba ikollu librerija shiha d-dar. Grew minn kenn ghall-iehor tat-toroq b'Momu isegwi ir-riha tad-Du Maurier eternament imqabbad f'idejn missieru.

Waslu l-Ministeru fl-ahhar - it-tnejn b'xaharom iqattar u jsabbtu saqajhom fuq it-tapit mikul fl-intrata. L-messaggier staqsa xi xtaqu u l-pa gewdwed xi haga dwar permessi u televixins. L-interess ta' Momu fil-qadja tallum zdied mhux ftit. Televixin? Ma naghmlux mod li dak il-leaflet tal-Grundig fuq il-mejda tal-kcina ma kienx qieghed hemm ghalxejn? Momu haffef il-pass ghal wara missieru. Kellhom jistennew fil-Waiting Room. Kamra mitluqa riha ta' umdita' u tindif ta' kaf kaf. L-ebda siggu ma jaqbel ma' l-iehor. In-nies ta' gol-kamra kollha mitlufin go hsibijiethom probabilment jirragunaw dwar liema qaddis l-iktar li jista' jghinhom fit-talba taghhom ghand il-Ministru iktar tard.

L-istennija ma kenitx qasira. Imnalla kien il-comic. Izda fl-ahhar dahal messaggier li sejjah isem missieru. Is-sottosegretarju ta' l-ewwel segretarju tas-segretarju privat (ifisser li ghandu skrivanija tieghu u anki kamra ghalih) issa seta' jarah. Dahlu fl-ufficcju. Is-sottosegretarju Delia kien bilqieghdha wara l-iskrivanija. Quddiemu kellu l-kikkra kafe' li kien ihobb jordna minghand il-messaggiera kull meta tizvojta. Mhux ghax ihobb il-kafe imma ghax la ghandek poter fuq xi hadd iehor f'dan il-pajjz ahjar tuzah. Iktar u iktar meta dak li jgiblek il-kafe kien l-ghalliem nazzjonalist li inghata transfer wara li sabu ritratt tieghu fuq quddiem ta' protesta ta' dawk iz-zibel il-blu.

Il-pa kien qabad dik l-attitudni reverenzjali li kellu s-soltu f'okkazjonijiet bhal dawn. Ghaxar snin ta' amministrazzjoni socjalista kienet darriet il-poplu s-sitwazzjoni paradossali ta' kif ghandu jigdem ilsienu u jilghaq fl-istess hin. Bongu Sur Delia tiela' u Kollox Sew Sur Delia niezel. Momu ma setax jemmen li dan kien l-istess Delia li missieru kien semma fil-bata mhux ftit xi jumejn ilu meta kien gie Frankie tad-dawl id-dar dwar xi problemi fil-meter.

Ghajnejn Momu studjaw il-procedura kollha fid-dettal. Il-paroli fil-vojt dwar il-mara u t-tfal. Il-problemi amministrativi kollha li beda johrog bihom Delia. It-taxxa fuq it-tv, il-problemi tal-interferenzi fis-sistema ta' radju tal-pulizija ikkawzati minn dawn il-markingenji godda maghrufa bhala "remote controls", il-kwota ta' televixins (skond l-estimi tal-budget tat-82) u l-lista ta' stennijja ghall-permessi. Ma kull problema li semma Delia il-pa kellu biss kliem ta' qbil. Imbaghad qisu d-diskussjoni isserjat.

Mill-bagalja tax-xoghol il-pa hareg munzell formoli mimlija. Delia hares lejhom imma qisu baqa' jistenna xi haga ohra. Momu ma fehemx wisq sakemm ra l-flixkun Johnny Walker hiereg minn gol bagalja. Flixkun Whisky? X'kellu x'jasqam mal-formoli. Mhux biss. Imma hariglu anki envelopp b'xi flus, trabixu tal-inbid u erba place mats tal-birra. Dan x'tahwid hu. Delia tbissem. Ma tkellem xejn. Hataf l-affarijiet u fetah armadju li kellu warajh. Ghajnejn Momu lemhu tezor shih. Basktijiet, zraben tal-alakka, zraben tal-futbol, cikkulati, gizirajjen u elf haga ohra li qattt ma kien ra fl-ebda hanut. Ghajnejh kienu wehlu fuq loghba elettronika ghat-tfal bhal ma' kellu Alfred l-iskola imma f'daqqa wahda hass il-harsa canfiera ta' missieru twissiegh li ahjar qisu ma ra xejn.

Delia sakkar l-armadju, qabad il-formoli u hareg mill-bieb li kien hemm fuq wara tal-ufficcju. Il-pa ghamel sinjal b'sebghu fuq xufftejh lil Momu. Xxxxx! Ma nafu xejn. Momu ma kienx bin ir-Repubblika ta' xejn. Kien jaf x'titlob minnu r-Reppublika - Skiet quddiem korruzzjoni, tixhim biex takkwista u laqizmu biex timxi l-quddiem... eh u l-bandiera tal-maduma mistura f'qiegh il-kexxun taz-zraben.

Is-Sur Delia rega' dahal. Il-karti kienu mimlijin timbri homor u suwed. Approved. Appruvat. Il-pa gabarhom bil-kwiet u wara mitt grazzi u "Sellili ghal Mara" qabad lil Momu minn spallejh u hargu mill-ufficcju. Ma nghidx li mxew barra mill-ministeru. Le. Grew. Ma jmurx is-Sur Delia jerga' jibdielu.

Barra ix-xita kienet waqfet. Is-sema infethet u r-rih ikkalma. Minflok il-griz ta' qabel kien hemm x-xemx tissielet mal-ftit shab li kien baqa. Ir-riflessjoni tax-xemx fl-ghadajjar fit-triq u fuq il-vetrini imxarrbin holqot qawsalla ta' kuluri kull fejn hares Momu.

-Issa fejn sejrin Pa?
-Issa fejn sejrin? Sejrin nigbru t-televixin Mom... televixin tal-kulur...

U lehen il-pa ma setghax jkun iktar ferriehi. Ghax f'Malta socjalista ftit kont tkun trid biex iddahhal xi kulur fil-monotonija tal-hajja tal-pagi iffrizati u prodotti antikwati. Ftit. Naqa' whisky, erba reklami tax-xorb u mazzetta zghira ghal dak il-**** Delia.

Il-Mewt

2006-10-26T09:15:00.000+02:00

"Ara gej il-mewt ghalik biex jaqlik...."

Il-folklor Malti, bhall-folklor ta' kull pajjiz iehor, huwa mizghud bi stejjer u tradizzjonijiet dwar il-mewt. L-istorja ta' pajjizna tibda' bic-celebrazzjoni ta' bosta riti - tlugh ix-xemx, l-equinox (ekwinoss?), il-hajja, ir-rebbiegha u l-mewt. L-ewwel bnedmin li grew fuq kull art ftit damu biex gharfu ic-cirku tal-hajja u l-mewt - it-twelid fir-rebbiegha sal-mewt fix-xitwa u l-qawmien fir-rebbiegha ta' wara. Il-kult tal-hajja u mewt ma bediex mal-insara izda beda' hafna qabel.

Mingel il-mewt jidher kuljum fl-ahbarijiet li jhabbru mwiet madwar d-dinja u iktar qrib taghna. Izda lilna ma jolqotniex skond id-distanza geografika imma skond kemm hu qribna dak li jkun ghadda lejn id-dinja l-ohra. Huwa f'dak il-mument li nieqfu nirreflettu dwar il-mewt u x'se jigri wara. Jekk ghadux qed ihares lejna dak li ghadu kif hallina. Jekk hemmx hajja ohra wara din. Jekk il-qraba li telqu qablu kienux hemm jilqugh meta wasal.

U t-tradizzjonijiet ifuru madwar id-dinja - l-Egizzjani li qaflu l-mejjet flimkien mal-possessjonijiet tieghu, il-Vikingi li difnuh flimkien mal-armi u beni tieghu ghal godiment futur gewwwa Valhalla (mal-Valkiri), l-Jannissarju li kien jissielet bit-tama li hu ukoll imur fl-ewwel genna fejn isib il-harem ta' nisa lesti jtaffulu kull dieqa (imma hadd qatt ma saqsa lil dawn in-nisa jekk ridux ikunu parti mill-istess destin?), in-Nisrani li jemmen li niltaqghu kollha gewwa l-Wied ta' Josaphat sabiex tinqata' x-xorti taghna, u l-flus li jitqieghdu fuq ghajnejn il-mejjet f'hafna kulturi sabiex ikollu biex ihallas il-passagg ghad-dinja l-ohra. Kurjuza li mal-mewt tal-persuna inkunu irridu naccertaw ruhna li ghandu kull ma kellu bzonn biex jasal fejn ghandu jasal.

***

Illejla nitlaq lejn Etain - villagg zghir gewwa Franza. Sejjer nsellem lil Eugene ghall-ahhar darba. Lil Eugene m'ilnix nafu. Forsi sena u xi ftit. Li naf li kien bniedem ferriehi. Wicc li thalltu kemm ma Churchill kif ukoll mal-Papa Gwanni II. Iltqajt mieghu meta' kien qabez it-tmenin. Ghall-ahhar celebrazzjoni ta' gheluq sninu tajnieh ritratt tal-familja go frejm sabih. Kont kuntent li anki jien qieghed go fih. Kien laqaghni go familtu minghajr problemi. Ma kellu l-ebda inkwiet ghax jien barrani go Franza. Wara kollox fis-snin tletin kien ghamel l-istes vjagg hu ukoll. Minn Krakovja ghal Franza. Lahaq ezatt il-gwerra fejn - kien jirrakkonta b'dahqa - zgicca l-konfront ghax il-kumpanija tas-suldati li kien fija spiccat mghaffga bejn it-tankijiet Germanizi u l-fruntiera Svizzera. U spicca gewwa l-iSvizzera ghal tul il-konfront go Kamp ta' Rifugjati.

Niftakar l-aptit li kellu Eugene meta kien jiekol. Ma tobsorx li ghandu iktar minn tmenin sena. Mhux ghall-ikel biss imma anki ghal dik it-tazza inbid abjad li kien ifittex qabel l-ikel (proprjament kien ifittex it-tieni wahda ukoll imma Marcelle, martu, kienet twaqqfu hemm). Kellu memorja inkredibbli. Jiftakarlek episodji minn hajtu sa' l-icken dettall. Imma l-iktar li kien jolqotni kien il-fatt li dejjem kien burdata tajba. Bniedem ferriehi li kien gharaf li din id-dinja ma baqaliex x'toffri hlief il-pjaciri z-zghar li huma l-ikbar pjaciri. Tazza inbid, ikla mal-hbieb, gurnata xemx tal-harifa, in-neputijiet u t-tfal. Ma kont tara qatt xi tip ta' garr. Kien jistaqsi dwar affarijiet ta' zmienna b'kurizta' u minghajr dak il-hjiel ta' disgust li jaf ikollhom certi anzjani meta jitkellmu dwar "il-modern".

Inhossni ixxurtjat li ltqajt mieghek Eugene. Ghada gej insellimlek ghall-ahhar darba. Gej niehu sehem fic-cerimonja li qieghda hemm biex twennes lilna li ghadna hawn u mhux lilek li tlaqt. Ghax jiena zgur li l-wens li diga kellek hawn sibt hafna iktar minnu fejn tinstab issa.

Aghtih Mulej il-mistrieh ta' dejjem.

Avvizi

2006-10-05T09:51:00.000+02:00

Il-Bord ta' kinnie&twistees jixtieq javza' lill-qarrejja stmati illi mill-llum 5 ta' Ottubru, Jum l-iStudent, qieghdha terga tinfetah il-facilita' ta' kummenti miftuha. Dan ifisser li s-Sur "Anonimu" u s-Sur "Inkorlat mill-Gzira" jistghu jergghu liberament jpoggu hsibijiethom fil-kaxxa appozita li qieghda fuq kull post immarkata Comments. Nafu li ghalxejn nappellaw ghar-responsabilta' u nistghu biss infakkru li r-responsabilita' tal-kontenut tas-sezzjoni tal-kummenti hija michudha. Tant, kemm it-tfarfir ta' l-ispallejn u kif ukoll il-hasil tal-idejn ma hix xi bicca xoghol difficli u kullhadd kapaci jaghmilha.

Il-gurnata t-tajba.

***
Reclami dal Bollettino
Carosello: Reclami ipprovduti fuch spatiu misluph lilna minn K&T.

Reclam: BOLLETTINO. Tinseusc tisctru l-articoli passati fuch chinnie u tuistees. Tistru phis-sens li tisctar u tacra u mhusc phis-sens economicu ta' inphiech ta' pennies sabiesc icholloch access. U la chiedhin tippassiggau fuch l-eteru u m'ghandchom scein sc'taghmlu ghasc ma taslusc uasla sa Il Bollettino della Sfiga u tacrau l-erba steiier li chien hemm s'issa sachemm iittellau graiiet u avventuri ohra.

Reclam: BAID. Baid u hascisc phrisch. Irricorru issa ghand Carmni Grima ta' Tric De' Pinu, Casal Ghasri. Ghall-acua proteini u hascisc ta' l-iprem cualita' eiieu issa. Baid u hascisc ta' Grima... x'dehrlech?

Reclam: CHINNIE. Iscropp Chinnie. Scarba li ma tibdilha ma scein. Chinnie. Isc-scarba tad-ditta Simonds Farsons Cisk (ta' farsin) tista' tinsctara minn chull hanut tal-marcantia u anchi minghand il-greengrocer phdat minnhecc.

Complu d-detto del giorno: Ahiar tisctri u tonfoch milli ...

Tmiem tal-carosell.
***

Stat Kostrutt

2006-10-04T11:01:00.000+02:00

M'ilux Mark silifni kopja ta' "Tghallem il-Malti f'Ghoxrin Lezzjoni". Qabzitli naghmel zbalji ovvji jien u nikteb il-Malti u ghidt li forsi b'dan il-ktieb hdejja inkun nista' noqghod iktar attent. Dalghodu ftaht il-ktieb ghall-gharrieda u sibt silta li laqtitni. Kienet silta proza mahsuba biex taghti ezempju ta' l-istat kostrutt. Ghogobni hafna il-kontenut - lil'hinn mill-istat kostrutt. Hawn hi ghal min jinteressah:

It-Taljani ghandhom qawl li jghid illi bniedem li ma johrogx minn art twelidu jkun twieled go sorra u miet go senduq. Hekk hu tabilhaqq. Bniedem li ma jafx hlief nies gensu u ma jafx hlief ilsien pajjizu u drawwiet niesu, ikun inghalaq fih innifsu, ma jkollu ebda esperjenza ta' kobor u gmiel artijiet ohra, u ma jkunx zviluppa l-fakultajiet tieghu intellettwali.
(Tghallem il-Malti f'20 lezzjoni, pag. 52, l-1 ed. 1982)

***

Il-Maltin go Lussemburgu, dawk li harbu minn-nassa (Hemm Prepozizzjonijiet li jinghaqdu ma' l-Artiklu. Ezempji: bil-; fil-; sal- (...) mill-; allura minn-?) tas-sorra u s-senduq, ma jghixux hajja bhal ma nisthajjel li jghixu l-Maltin tal-Awstralja. M'ghandniex xi komunità li taghmillek xi festa bil-vara jew xi laqgha tombla u ghana gewwa xi komun. L-aggregazzjoni tal-Maltin xorta tezisti. Ma hix haga hazina ghax kull nazzjonalità li hawn f'Lussemburgu topera b'dan il-mod xi ftit jew wisq. Imma niltaqghu b'mod kazwali. Daqqa tiltaqa' mat-tali u daqqa ma iehor. Xi kulltant jiltaqghu gaj Maltin. Bhal meta iccempel lil xi hadd biex tmur ghall-breakfast s'ghand il-"Maybe Not Bob's" u sakemm tasal hemm minn tnejn tkunu sirtu ghaxra. Kullhadd mal-mejda jirrakkonta x'gara matul il-gimgha li ghaddiet u liema bargains hemm bhalissa jew kif tbiddel il-vignette tal-karozza.

Jien m'ghandi l-ebda nostalgja ghal xi forma iktar organizzata tal-komunità. Iktar xtaqt li ikollna pub regolari fejn tiltaqa' minghajr ma taf u tixrob xi haga flimkien. Pub li jkun il-Home Away from Home. Li forsi ghandu televixin u li kulltant jgibilna xi haga minn tad-dar. Fejn naf, forsi xi Kinnie u pakkett Twistees. Sal-bierah kont ghadni infittex. Imma l-bierah mort sat-Tverna ta' Belair ma' Brian u l-pa. Gie d-diskors mas-sid dwar dan il-vojt illi ghandnau hadt gost meta wiegbet li lesti jadottaw il-komunità Maltija.

Issa ghandna d-dar il-boghod mid-dar. Jonqos nara kif ha naghmel biex nordnaw ammonti industrijali ta' Kinnie u Twistees. U li norganizzaw l-ewwel Quiz Night Maltija. Ejja ha mmorru!

(ritratt: it-Tverna ta' Belair - mill-gemb mehud minn Mappy.com)

Folklor Urban ghas-Seklu 21 (interludju)

2006-10-02T22:11:00.000+02:00

Interludju Muzikali : Ongiongella

Bumm bumm il-bieb, ongi ongi ongella
Bumm Bumm il-bieb, ongija Kavallier

Min hemm min hemm min hemm? ongi ongi ongella
Min hemm min hemm min hemm? ongija Kavallier

Hawn il-kandidat ghall-elezzjoni, ongi ongi ongella
Hawn il-kandidat ghall-elezzjoni, ongija Kavallier

X’irid il-kandidat? ongi ongi ongella
X’irid il-kandidat? ongija Kavallier

Iridna nivvutawlu, ongi ongi ongella
Iridna nivvutawlu, ongija Kavallier

X’ha jtina tal-vot taghna? ongi ongi ongella
X’ha jtina tal-vot taghna ? ongija Kavallier

Ha jtina taxxa gdida, ongi ongi ongella
Ha jtina taxxa gdida, ongija Kavallier

Jiehu l-vot la jridu, hekk jew b’hekk ghazla m’ghandniex
Familja b’erba voti thallas taxxi lejl u nar
Aghtuna ghazla ohra ghax tqazzizna b’dawn il-fdal.

Maastricht

2006-09-29T15:01:00.000+02:00

Sejjer Maastricht ghal tmiem il-gimgha. Se mmorru nghaddu jumejn go din il-belt fir-regjun ta' Limburg gewwa l-Olanda. Proprjament ma sibtx lukanda vojta gewwa c-centru. Xtaqt immur gewwa il-La Colombe fejn kont qghadt fis-sena elfejn izda kien mimli. Se nkunu noqghodu Kerkrade - bejn Aachen u Maastricht.

Tinteressani Maastricht. Ma hijiex biss il-belt tat-Trattat. Ghandha storja twila li gejja minn zmien ir-Rumani li bnew pont hemmhekk - it-Trajectum ad Mosam. It-tradizzjoni kalcistika ma hix xi wahda kbira u forsi ftit semghu bl-MVV Maastricht. Iktar hemm cans li semghu bit-tim tal-post fejn ha noqghod - ir- Roda JC Kerkrade.

Ftit boghod minn Maastricht hemm Aachen, jew Aix-la-Chapelle. Bi hsiebni nghaddi s'hemm ukoll biex nara t-tomba ta Karlu Manju. Tant biex inkompli t-tema kalcistika irrid insemmi l-Alemannia Aachen, tim li issa jimmilita fl-ewwel divizjoni germaniza. Fuq in-naha l-ohra, lejn il-punent ta' Maastricht hemm il-Belgju u Liege. Forsi nghaddi ukoll sal-pajjiz tal-iStandard jekk ikolli hin. Insomma dawra tajba fejn niekol ftit fritjes u forsi anki xi ftit frikandel kif suppost. Il-kilba ghall-fast food fjammingo/olandiz ma tbatti qatt.

Nittama li t-temp ikun tajjeb u li nkun nista' niehu ritratti sbieh ghax rega gie l-aptit tal-isnapshots. Se nkun hemm max-xih u ma' Melanie. Nerga' lura l-Hadd. Saghtejn sewqan kollox.

Hallejtkom. Ghal ftit jiem se nipprova ngheda fil-frites u frikadel flok fil-kinnie u twistees.

PS: Fil-Gazzetta dello Sport tal-llum (verzjoni onine inezistenti minhabba strike) irrapurtaw illi gewwa Università go Ruma issa hemm credit dwar Geografia del Calcio. Dan il-post tnebbah xi ftit jew wisq minn din l-idea.

Folklur Urban ghas-Seklu 21 (II)

2006-09-24T11:23:00.000+02:00

Numru tnejn: Kafe'

Rega’ fetah il-ktieb. L-gharaq kien niezel mal-genb ta’ wiccu. Ma kienx jaf minn fejn se jaqbad jibda. Il-werrej kien jafu bl-amment.. Ir-riha tal-kafe’ nawzeanti kienet bdiet tqazzu izda mhux daqs dik tal-incens indjan li kien xtara’ jumejn qabel u li kien qed jinharaq bilmod fuq il-mejda. Rega ipprova jibda mill-bidu. Ghax minn hemm l-ahjar li tibda. Il-hsejjes tad-dar billejl ma jghinux. It-televixin jaghti fil-bod kien donnu mixghul f’kamartu b’Peppi Azzopardi jghajjru kemm hu injorant. Ghalxejn jghidilhom ibaxxulu. Ghalxejn jispjegalom li l-iskiet irid ikun perfett, il-kafe’ qawwi u d-dawl ideali. Imma dawk qatt ma kellhom jistudjaw. Ma jifhmux. U l-ittri kull ma jmur jidhlu f’xulxin, is-sentenzi ma jaghmlux sens u minghajr ma jaf jintelaq f’holma kerha ohra. Dik il-holma li fiha jkun wasal jum l-ezami orali u ma jkun jaf xejn. Xejn.

***

>Momu. Momu. Ma smajtux il-bieb? Iftah isa. Nahseb tal-posta.

Fetah ghajn wahda. L-ohra kienet ghada imkahhla, maghluqa sew bil-fdalijiet ta’ raqda fil-fond u zgur ma kenitx se tinfetah minghajr ma joghrokha wahda sew kif haqqha. Madwaru seta' jilmah il-fdalijiet tal-gwerra tal-bierah. L-incens kien inharaq sal-qiegh. Il-magg tal-kafe’ kien ghadu hemm, xi pulzier il-boghod minn imniehru. Kollu imkahhal ukoll, bit-ticpis tal-kafe’ imdawrin ma’ xofftejn il-magg fejn bhalissa hemm dubbiena habrieka tizfen minn naha ghall-ohra probabbilment ikkargata b’doza qawwija ta’ kafeina. Gholla rasu bi ftit tbatija. Taht ghabtu u riglejh li kienu servew ta’ imhadda kien ghad hemm miftuh il-mishut ktieb. Il-pagna ma kenitx inbidlet.

Inhasad. Ghax bhal kull meta jhares lejn xi pagna tal-ktieb jghaddi minn mohhu farfett il-lejl ta’ hsibijiet hziena. Kull pagna ikun qisu qed jaraha ghall-ewwel darba. Bhal din il-pagna 23 li hawn spjegata quddiemu. Ma tistax tkun iktar accessibbli. Qieghdha hemm biex tiehu minnha. Imma hu xejn. Lanqas jiftakar jaraha x’imkien. M’ghandu l-ebda memorja taghha. La l-ewwel ittra tal-pagna u lanqas id-dizinn li hemm immarkat “Fig.12” ma jgibulu l-ebda memorji. Din il-pagna hija frustiera daqs kull cittadin fl-iktar villagg remot fl-eqqel tac-Cina. Ma setax jifhem. Kien ghadu kif ghadda lejl shieh jipprova jifhem. Jipprova jdarri ruhu jifhem. Jipprova jaghraf xi haga u jidra l-kontenut. Izda xejn. Minkejja d-disponibilta’ kollha tal-pagni, minkejja li zammewlu kumpanija ghal lejl shih flimkien mal-kafe’ u l-incens xejn.

Qisu qam b’hangover bi tfajla rieqda hdejh fis-sodda. Qisu l-ewwel reazzjoni kienet “Min il-madonna hi din?” U l-farfett il-lejl mimli bizghat baqa’ jittajjar go rasu. Ma jaf xejn. M’hux se jghaddi. U l-ugigh ta' ras tibda. Awtomatikament id tmur lejn mohhu. Tohrog karba minn fost il-bili maghquda gol grizmejn. “Ajma rasi”. U mill-boghod terga tinstema l-litanija li ghal mument kienet giet riklassata ghat-tieni prijorita’ f’mohh Momu...

>Momu. Sejjer tigbor dik il-madonna posta? Mela kollox irrid naghmel jien?

U johrog minn kamartu. Xaghru imzebbel. Bidu ta’ daqna tixhed nuqqas ta’ kuntatt mad-dinja barranija. T-shirt ta’ fuqu ilha erbat ijiem. Ghandha riha ta’ kafe, incens u gharaq. Il-boxers bilkemm ghandu bzonn il-lasku ghax jehel mieghu ma’ kull pass. Jasal sal-bieb. Jifthu u hemm jara wicc il-pustier bi tbissima ta’ iblah ferhan. Ghallinqas hu hekk sthajlu - iblah ferhan - ghax ma fehemx x’kellu daqshekk x’jitbissem dan il-hin ta’ filghodu.

>Bartolomeo Theuma. Ghandi pakkett ghalih. Hawn joqghod?

Laqqas wiegbu. Ghamel sinjal b’rasu. Gemgem xi haga u ivvibra ftit il-bili li kien ghadu ma helisx minnhom. Iffirma u rega’ dahal il-gewwa lejn il-kenn falz ta’ kamartu semi-imdallma. Lil ommu la qalilha x’kien hemm posta, la lissnila li kollox sew, xejn. Ma kellux aptit kuntatti mad-dinja ta’ barra. Inqas ma jisma u jara tant ahjar. Ghalih il-krucjata kienet se tkun l-istess. Il-ktieb ta’ quddiemu d-dragun u hu l-kavallier li b’xi mod kellu jissielet u jirbah. Izda s’issa kien qed jitlef u ma setax jitlef iktar hin. Diga hazin li raqad.

Forsi sewwa kien qallu Kampnari li bil-Proplus tibqa imqajjem. Imma Momu qatt ma kellu x’jaqsam ma dan-nejk. Illum tibda bil-Proplus u ghada tispara xi haga fil-vini. Le, nibqghu bil-kafe. U forsi illum jibla' tnejn minn dawk il-pirmli tal-ginseng. Kien hassu tajjeb bihom. Halli li xorta ma fehemx akka mill-ktieb dakinhar u kien sabbtu mal-hajt ta’ faccata imma insomma dejjem trid xi haga biex twennsek fil-mumenti ta’ genn.

Mawra sal-kamra l-baxxa kemm biex gismu jehles minn likwidi u semi-likwidi li kienu akkumulaw f’dak il-lejl ta’ taqlib. Il-purifikazzjoni tieqaf hemm u l-banju ta’ Momu ma kellux il-privilegg jisma l-ilma niezel dik l-ghodwa. M’hemmx hin. Jixghel il-kitla li qieghdha imwahhla ma socket hdejn saqajn is-sodda u jitfa erba kuccarini kafe gol magg inkallat. Jaghti harsa l-boghod mill-ktieb filwaqt li jimmagina strategija gdida ta’ kif se jibda. Filwaqt li qed ihawwad l-erba zokkor gol magg mimli kafe kremuz tigih l-ispirazzjoni.

Ir-riga... l-lapis. Iva r-riga tad-dixxiplina. L-ezattezza militari, ir-ritmu marzjali. Illum se jghaddi linja linja bir-riga u se jhozz bil-lapis taht kull bicca importanti tal-ktieb. Hozz. Hozz. Hozz. Il-hoss tat-thazziz bil-lapis jiggerra mat-tarf tar-riga kienet iggennen lil kwalunkwe individwu iehor. Izda mhux lil Momu. Dak il-hoss ghalih kien it-tnabar li qed imexxu l-armati ghall-gwerra. Kien qisu il-kornamuza Skoccizi li jafu ikunu irritanti izda jafu igibu l-kuragg. Ghax Momu kien iddikjara gwerra miftuha fuq il-ktieb. Come what may. No holds barred. You’ll never walk alone. U x’naf jien. Kellu jitghallem x’hemm gol-ktieb BILFORS. Anki jekk ma jifhmux. Anki jekk lanqas l-icken ness ma jorbtu lil Momu u l-ktieb. Anki jekk fil-futur l-istint Pavlovjan se jirrikjedi li kull darba li jissemma IL-KTIEB, il-mishut ktieb, Momu ikollu tikk nervuz filwaqt li n-narici tieghu jimtlew irwejjah koroh ta’ kafe u incens.

Ma kull sink li jinholoq bir-riga u l-lapis jerga’ jghaddi l-farfett il-lejl ta’ hsibijiet. Jghaddi moghbbi bin-numru ezatt ta’ sieghat privatijiet li mar biex forsi jifhem xi haga. Jghaddi bl-ammont ezatt ta’ liri li nefaq missieru biex batu l-privatijiet. Bl-ammont ezatt ta’ sieghat li ghadda barra l-klassi fejn kien tkecca fl-ewwel minuta minhabba espozizzjoni ta’ partijiet privati lill-Profs. Bl-ammont ezatt ta’ liri li ma kienx se jaqla jekk ma jghaddix u ma jiggradwax. Bl-ammont ezatt ta’ drabi li shabu kienu diga qraw il-ktieb. Bil-figura ezatta ta’ kilojiet ta’ kafe li kien diga belgha. U ahjar jghaggel ghax ghada l-ezami....

***

Il-kamra kienet zghira. Izda dan ma jimpurtax ghax anki l-ikbar kamra bhalissa ghalih kienet tinhass klawstrofobika. L-erba persuni quddiemu ma kienx jafhom. Suppost kellu ikun jaf lil dak tan-nofs ghax dak id-Dekan. Izda peress li d-dekan la jkun wara l-bar tal-parties ta’ nhar ta’ gimgha u lanqas qieghed fl-ewwel hdax tat-tim tal-futbol ftit kien hemm cans li jgharfu. L-istess diskors ghall-profs li gie minn barra u l-iehor li suppost huwa xi espert Malti. Fl-ahharnett hemm dak li suppost kien jghallmu. Dan ukoll ma kienx rah wisq. Imma din id-darba ma hix tort tieghu. Dan ftit kien jigi u d-drabi li gie kien spicca dejjem kecca lil Momu.

Quddiem l-erba maghzula kien hemm munzell karti. Wisq probabbli ghazla ta’ mistoqsijiet u rapporti dwar kull student. L-ghoqla fi grizmej Momu kienet qed tikber kull ma jmur. Il-farfett il-lejl kien ghadu hemm jiggerra go l-iswali vojta ta’ mohhu. Kien inghaqad mieghu ukoll serp twil li bhalissa kien qed jilghab bil-fondamenti ta’ l-istonku. Haga wahda kien jaf Momu... li ma jaf xejn.

Malli sema l-qanpiena iddoqq u ismu jinghajjat minn gol-kamra bilkemm seta’ jqum fuq saqajh. Ma kienx jaf jekk kenux l-erba espresso li kien ha mill-bar qabel ma gie jew kienx l-ghonq issikkat tal-qmis li ma kien jghin xejn f’din it-temperatura tropikali. Wasal bilkemm sal-kamra. Irnexxielu jislet tbissima minn bejn xufftejn issummati u jigbed is-siggu ghal tahtu bl-idejn inkallati bl-gharaq. Pogga dritt dritt u tefa' idejh ma xulxin qisu ha jibda' jitlob u qieghdhom bej kuxxtejh biex bhal donnu jahbi l-gharaq. Ittama li forsi ma jindunawx li kien nervuz jew li ghandu xmara gharaq niezla mas-sinsla ta’ daru.

Damu iparlaw bejniethom l-ghorriefa. B’dak it-tifel iccassat lejhom b’ghajnejh se jaqbzu l-barra, b’roghda li tidher sa minn spallejh u biz-zarbun tal-jogging mal-libsa bl-ingravata. Qishom hadu gost jarawh jitghawweg bl-agunija - bl-istenniija tal-ikkundannat sakemm taqa’ x-xafra harxa tal-giljottina li tikkundannak ghal hajja ohra fejn forsi ma taghmilx l-istess zbalji. Damu jahsbuha x’se jsaqsuh minn fost il-programm vast f’dak il-ktieb li kienu ghadhom kif ziedu fil-kurrikulu. Imbaghad fl-ahhar stenbah wiehed minnhom.

>Taqbel li skond it-teorija Superprofilattika Kuntrastata mat-Teorema Astratta Infinta gewwa Vacuum minghajr Batterija jew Indhil Barrani allura kull mibdi huwa mitmum?

Momu hares lejhom. Dak il-hin il-kafeina kienet lahqet ritmu mghaggel. Xtaq iqum jizfen fuq l-imwejjed. Xtaq jghajjat “Jien alazobbi mit-Teoremi Astratti”. Izda xi haga qaltlu ieqaf. Taqbel? Ma taqbilx? Iva jew le. X’affarijiet dawn. 50/50 din. Mela nitfaghha ghal-saqajha.

>Iva

U kollha jitbissmu kuntenti. Hadd minnhom ma tniffes. Hadd ma nduna li t-twegiba kienet azzardata. Anzi kienu ga lesti ghat-tieni domanda.

>Studjajtu D-Diskors Apostrofat skond it-Tieni Premessa tal-Arcidjakonat Interkontinentali minghajr Produzzjoni Zejda ta’ Materja Prima?

Rega ma fehemx. Dawn qed jitnejku bijja? X’il-madonna qed jghidu? Jien naf. Mela hawn xi kretin li se jghidilhom li ma studjax xi haga. Sadattant il-farfett il-lejl li s-soltu kien jghajjat “Ma taf xejn” issa kien libes libsa psikedelika, kien qieghed bilqieghda f’rokna ta’ mohhu ipejjep il-haxixa u jkanta “The Meaning of Life” minn Monty Python. Heqq ghidilhom mela. Li studjatha hux... mela li qatt tibla' l-ginseng u l-kafé?

>Iva studjajtha sew.

U kollha ghadhom kuntenti. Anzi qalulu prosit. Qalulu m’hemmx ghalfejn jistaqsuh dwarha jekk studjaha ghax il-logika hekk tirrikjedi. La jafha jafha, hux hekk? U daqt jghaddu ghall-ahhar domanda. U daqt jehles mill-hames minuti infern u jkun jista jmur jaqbad il-pitrolju u jaghti n-nar lill-mishut ktieb.

>Ghidilna mela. Theuma. Hux hekk jismek? Bartolomeo. Ghidlna ftit x’gieghlek tistudja das-suggett?

Ghajnejn Momu kienu se jaqbzu. Imtlew demm f’kull vina possibbli. Kien qisu barri lest ghall-attakk. Ried iqum u jsawwat lil kull wiehed minnhom li kien hemm bilqieghda quddiemu qishom imbecilli. L-kafeina kienet qed taghmarlu li jqum u jaghmel herba. Kien biss il-farfett-il lejl hippie li qallu relax u hudha easy. L-ikreh ghadda. M’hemmx ghalfejn ikunu jafu minn xiex ghaddejt biex ippruvajt iddeffes ktieb bla sens go mohhok. M’hemmx ghalfejn ikollhom hjiel tad-deni li kellhek gimaghtejn ilu. Deni ta’ ziemel fejn bdejt tispara teoremi bl-addocc waqt li kont rieqed. Hasra li malli ghadda d-deni ghadda kollox. Anki t-teoremi kienu tnaddfu bl-antibijotici qawwijja. Le. Tghidilhom xejn. Tinkorla xejn. Tbissem u irringrazzjahom ghax jifhmu.

>Iva Sir. Ghax inhobbu hux. Vera ghal-qalbi. Nixtieq dejjem nitghallem iktar.

U kuntenti kienu u kuntenti baqghu. Anzi kien qisu tellaghhom fuq pedistall. Taptpu fuq dar xulxin. Irnexxielhom jikkuntentaw student iehor. Irnexxielhom ifasslu gewwa student iehor l-imhabba ghat-taghlim. L-imhabba ghall-gharfien. Il-philo-sophia.

>Ghandna filosfu iehor. Prosit Theuma. Narawk sena ohra. Sellilna ghaz-ziju ta’.

U Momu qam bi tbissima falza izzarrat halqu. Hadilhom b’idejhom u hallilhom souvenir gharaq gol-palma ta’ idejhom. Bhalissa kellu bzonn kafe’. Kafe’ qawwi. Inkella jibza’ li gismu se jieqaf u jikkollassa.

Pre-Gudizzji

2006-09-20T09:16:00.000+02:00

Ghogbitni hafna l-iSlovakkja. Proprjament ghogbitni Bratislava, ghax mill-iSlovakkja kollha lilha biss rajt. Mort hemm ghat-tieg ta’ Frank ma’ Linda. Li kieku ma kontx mistieden ghal dan it-tieg ma nafx kemm kont immur Bratislava - u x’hasra kienet tkun. Vjagg qasir minn Lussemburgu sa Bratislava. Jittawwal ftit ghax trid taghmel siegha u nofs karozza sal-mitjat ta’ Hahn gewwa l-Germanja. Incidentalment, il-mitjar ta’ Hahn huwa xempju inkredibbli tas-successi li l-ajruplani tal-vjaggi irhas jafu jgibu. Minn l-ahhar li mort kiber l-ajurport, zdiedu l-hwienet u qed isiru hafna xogholijiet fil-parkings.

Bratislava ukoll. Ajruport zghir izda efficjenti. Il-problema tal-mishutin taxi drivers issibha kullimkien u avolja l-prezz tar-rikba huwa medjokri ghal hejn bliet ohra Ewropej xorta tinhasad meta tinduna li driver qed jipprova jehodlok darba u nofs il-prezz normali biex tmur mill-ajruport sal-lukanda. Imisshom jaghmlu direttiva dan ta’ l-Ewropa - “D-Direttiva 23 tal-2006 dwar l-eradikazzjoni tat-taxis fl-Ewropa u l-implimentazzjni ta’ sistema gusta, ekwa u ekologika bhala mezz ta’ trasport”.

Imma lura ghall-Belt. Kelli hafna pregudizzji dwarha. Ghandi iktar hbieb Ceki minn Slovakki. U c-Ceki qishom ghandhom tant bokka kbira b’dik Praga tal-Pont u l-Kastell li erhilhom imaqdru c-cokon tal-pajjiz tal-kugini taghhom. Jghidulek li l-iSlovakkja ma hemm xejn u li l-iSlovakki poplu lura. U b’hekk tinbena pregudizzju. U forsi minhabba l-ahhar vjagg tieghi fiz-zewg ajjizi ftakart fic-Ceki arroganti u razzisti li kont iltqajt maghom fis’96 u fl-iSlovakki li kienu ghadhom ma farfrux t-trab kommunist min fuq spallejhom.

Izda xejn minn dan kollu. Go Bratislava hassejtni komdu. Belt daqs dik ta’ Lussemburgu (ghallinqas il-parti pedestrijana) u migbura sew. Veru m’hemmx bizibilju monumenti u landmarks izda hemm bizzejjed irkejjen x’tiskopri, hallew bizzejjed xhieda tal-passat li tgawdi l-belt ma kull pass. Ir-ristoranti u hwienet jilqghuk b’menus inkredibbli u bi dhulija li ma niftakarx naraha gewwa Praga. Ghalhekk il-Hadd filghaxija l-ahhar Kafe go ristorant b’dekor kommunist fuq id-Danubju nizel ghasel u r-risotto gewwa Medusa kien ta’ barra minn hawn.

Indunajt li l-pregudizzji li holquli c-Ceki kienu ibbazati fuq deskrizzjoni mghawwga. Qiseu meta MAlti jkun jirrakonta dwar Ghawdex lil barrani. Dejjem ikun hemm l-istess reazzjoni wara - “It was nothing like they told me”. Ghax il-pregudizzji jinbnew fil-mohh. Huma kundizzjoni stramba ta’ finzjoni mahluqa sabiex nippreparaw ruhna ghal dak li ma nafux. Jew inkella qieghdin hemm ghax hekk iddecidejna li ha nippercepixxu dak li ha niltaqghu mieghu. Bhal ma jghid isimhom il-pre-gudizzji huma gudizzji minghajr ma inkunu informati bizzejjed. U qatt ma huma tajbin.

U waqt li kont Bratislava qrajt dwar pregudizzju iehor ikrah li se johloq hafna problemi. Id-dinja Musulmana qamet inkorlata kontra Benedittu. Dan kollu ghax hadd ma indenja ruhu jaqra d-diskors tal-Papa. Jien qrajtu. Fhimt li kien diskors dwar dwar ir-raguni u r-religjon. Dwar kif ma hemmx lok ghall-vjolenza ir-religjon. Il-Papa kien qed jibda dibattitu intellettwali. Ghal darba il-Knisja Mqaddsa Kattolika ma kenitx qed titratta lin-nies ta’ cwiec li jibilghu r-ross bil-labra. Ma kentix qed titkellem b’editti u kmandamaneti imma bi stedina ghad-diskussjoni u djalogu sabiex in-nies ta’ kull kredu jindunaw li ma hemmx post ghall-vjolenza fir-religjon.

Hadd ma ta kaz l-istedina. Ippreferew jisiltu citazzjoni li ghamel il-Papa (biex juri l-izball tal-pregudizzju) u jitfghuha bhala titlu fil-gurnali. Ghamluha b’mod li jidher li l-Papa al dawk il-kliem hu stess u jemmen fihom. Li vera m’ghandux x’jaqsam. Imma l-Al Jazeera u s-CNN huma x-xerrieda tal-pregudizzji primi. Jiddeterminaw l-lenti li minnha se naraw id-dinja. U ghalhekk issa l-Misilmin iridu l-Papa jitlob skuza ta’ xi haga li ma ghamilx.

Ghalhekk biex juru kemm hu giddieb il-Papa Garrej tal-Krucifiss meta jghid li l-Islam huwa vjolenti dawn l-erba bciecen li jibilghu kollox qed jgheddu vjolenza estrema fuq l-Papa, il-Vatikan, Ruma u d-Dinja Insara.

U ahna min ahna biex niggudikaw?

(ritratt: Statwa barra l-Katidral ta' San Martin)

Djaletti u Lingwistika

2006-09-10T12:29:00.000+02:00

Il-bierah kont qed nilghab il-biljard ma xi hbieb u hin minnhom spiccajna nitkellmu dwar il-Lussemburgizi. Owen skopra illi gewwa l-Lussemburgu jezisti fenomenu simili ghal wiehed li jezisti Malta. Mid-dehra hawn Lussemburgizi li jafu jitkellmu biss bil-Franciz u ma tantx ihobbu jaqilbu ghall-lingwa materna. Jinghad ukoll (ghax s'issa dan huwa kollu detto del detto) li meta xi hadd minn dawn jazzarda jiftah halqu bil-Lussemburgiz jingharaf minn mili l-boghod minhabba l-accent tieghu. Tajba din... anki go Lussemburgu hawn tal-Pepe'.

U din ta' l-istigma tal-pepe fakkritni f'argument iehor li kelli dan l-ahhar. Uhud minn fostna l-Maltin ta' Lussemburgu indunajna li meta inkun grupp imhallat - Maltin u mhux - hemm maggoranza kbira fostna li ma jaghmlux sforz jitkellmu b'lingwa li tkun komuni ghal kullhadd. Personalment din in-nuqqas ta' krijanza tqazzizni. Anzi tqallani. Filfatt sirt bla ma rrid nevita li nkun f'postijiet fejn hemm cans kbir li issir din il-pastazagni.

Forsi mhux qed tifhmuni. Din il-haga tigri meta ikun hemm talanqas persuna wahda li ma titkellimx bil-Malti. Erhilhom ipacpcu f'wiccha qisu m'hu xejn. Ghalxejn tigbed l-attenzjoni ta' dawk prezenti li mhux kullhadd ghandu l-unur li jpacpac f'ilsien Vassalli ghax wara xi sforzi b-ingliz imfarrak jergghu jaqilbu ghall-Malti. Jiddispjacini ghax hafna drabi dawn huma l-istess nies li meta jaqbdulek dwar 'tal-pepe' u kemm huma injuranti erhilhom jinsultaw. Erhilhom jghidu li imisshom jisthu l-iSlimizi u 'dawk mimlija inglizati'. Basta huma jafu jitkellmu bil-Malti. Ghax dak l-importanti xbin (u forsi jitfghulek xi dawgha bhala enfasi).

Imbaghad tasal ir-ridikolagni ta' gustifikazzjoni: "Mhux Malti jien? mela Malti nitkellem." X'injoranza jahasra. Il-lingwisti estremisti waslu biex holqu alibi bazwija ghall-barbari. Il-"barbaroi" dawk li ma jitkellmux hlief ilsienhom u jostru l-injoranza taghhom u l-biza taghhom ghall-ftuh wara premessa falza ta' patrijottizmu.

Ghax jien kburi li Malti. Kburi li naf nitkellem b'ilsien pajjizi u bl-ilsien li taghtni ommi. Ghax ma nhosx li qed nigri wara l-ilsien barrani jekk naghmel sforz nuza lingwa li biha jista jikkomunika xi hadd prezenti. Ma nhossx li qed nnqos mill-fedelta' lejn il-gbejna u l-pastizz jekk ghal xi mument naqleb ghall-ingliz u l-franciz jew it-taljan.

Hekk jew mhux hekk?

Schueberfouer

2006-09-05T17:24:00.000+02:00

Gewwa id-Dukat waslet il-Festa. Il-pjazza tal-Glacis m'ghadhiex parking ghall-elf-u-wiehed karozza li s-soltu ikunu ippakkjati hdejn xulxin b'xehta ta' cimiterju tal-magni. Minflok il-karozzi hemm gostra kontra gostra. Il-fuq minn mitt gostra differenti ghal min ihobb igawdi mis-"sudden rush of blood to the head". Gostri li jdawruk rasek l-isfel, gostri li jixhtuk hesrem lejn l-art, gostri li jibghatuk fl-arja b'ghaggla inkredibbli. Gostri fejn it-twerzieq, il-qtugh ta' nifs, l-emozzjoni, il-pipi fil-qalziet u r-ramettar isiru haga wahda. Fejn il-limiti umani ta' rezistenza jissarfu fi pjacir allucinanti. U bejn saqajn dawn il-gganti mekkanici hemm kull xorta ta' kjosk. Gelati u gauffres (galletti), zalzett u kebab.

Il-Lussemburgu waqfet. Ghal ghaxar't ijiem ta' heden u genn ic-centru tal-attenzjoni tad-Dukat ghazzien huwa proprju ix-Schueberfouer. Nies jipparkjaw mili l-boghod u jaqbdulek il-minibus li tnediet attalapposta. Min jonfoqlok mijiet ta' ewri f'loghob bl-ixkubetti jew bil-qaws biex forsi jiehu lura xi trofew prestiggjuz bhal forsi xi pelouche (soft toy). Min jippreferi il-kjosk tal-birra u fruit de mer (frott il-bahar). Min lewa ghonqu wara lejl ihares il-fuq jara t-twerzieq ta' dawk lawdaci li jaghzlu li jittantaw il-limiti taghhom u jirkbu xi gostra. U r-regina tal-gostri tibqa' ic-cirku t-tond li jtellghek hemm fuq, kwazi tmiss mas-shab u tgawdi l-veduta tad-Dukat tahtek.

U nhar-il hdax tax-xahar jaghlqu l-festa b'pompa u maesta'. Loghob tan-nar minn fuq il-Pont vertiginuz imsemmi ghad-Dukessa Charlotte (incidentalment hemm tip ta' patata bl-istess isem!) ikun il-kulminu tal-genn kollu. Kullhadd ikun kuntent. L-adrenalina tieqaf tiggerra fil-vini u ningabru ghal xitwa kwieta u ibernazzjoni obbligata.

U dawk l-erba imgienen dilettanti tal-festa ikunu ga bdew jippreparaw ghal sena ohra. Meta l-gganti u l-ghajjat jergghu ikunu fosta u meta l-loghob tan-nar jerga jimla s-sema bil-kuluri kalejdoskopici.

Folklor Urban

2006-08-21T17:16:00.000+02:00

Ilni bi hsieb li nikteb sensiela ta' stejjer qosra bil-malti. Qatt ma rnexxieli inpoggi u nharbax erba' kelmiet. Fl-ahhar irnexxieli nikteb wahda u xtaqt naqsam din l-esperjenza maghkom. Tistghu tqisuha bhala prova generali. Iddecidejt li insemmi s-sensiela "Folklor Urban ghas-Seklu Wiehed u Ghoxrin". Ghalkemm it-tema generali ghada mhix fissa hsibt li nghaqqad ghadd ta' stejjer li ilkoll ikollhom moral. B'differenza. Id-differenza hi li l-moral li titqieghed fl-ahhar ta' l-istorja tkun tat-tip li ggieghel lill-qarrej jghid "X'ghandu x'jaqsam?"

X'ispirani? Forsi il-mod kif ahna ghandna habta niggudikaw malajr u nwahhlu proprju f'dak li m'ghandux x'jaqsam. Forsi it-tema li perennament tittikani - l-inabilta' tal-Maltin li jaghrfu l-inadekwatezza tal-mod kif inmexxu pajjizna, kif niehdu hsieb pajjizna - tinstab mistura f'dan il-moralizmu falz. Kif it-tort dejjem ta' xi haga li fl-ahhar mill-ahhar, jekk ngharrxu sew nindunaw li m'ghandhiex x'taqsam.

Jien ha nitfa' l-ewwel storja. Huma daqxejn twal ghall-blog imma l-ghan ahhari ma jinstabx hawn imma forsi fil-karta stampata. Ghiduli x'tahsbu.

Folklor Urban ghas-Seklu Wiehed u Ghoxrin (I)

2006-08-21T17:11:00.000+02:00

Numru Wiehed: Karawett

Il-promenade kien mifqugh nies jippassiggaw minn tarf ghall-iehor minghajr waqfien. Il-hsejjes ta' tfal jiggerrew ma' saqaj' in-nies taht l-ghassa ghajjiena ta' genituri sfuzi wara' gurnata mqatta' l-bahar setghu jinstemghu ma' tul il-passiggati. Kull tant il-hoss imharbax u irritanti ta' xi radju ghaddej itiha go xi kjosk kien ikun irid jghid tieghu fost il-brouhaha generali li kull folla kapaci tipprovdilek.

Ix-xjuh ikkapparaw kull bank li jinstab fuq il-littoral u erhilhom igemgmu bejniethom dwar l-gholi tal-hajja, il-pressjoni baxxa u r-ritratti tal-ewwel tqarbina tan-nepputijiet. Bl-imrewha lesta f'idejhom tisthajjilhom l-imhallfin amatorjali tal-hin liberu – kull tant tisma' sentenza tinqata' hesrem – u ghal kuntrarju tas-sentenzi laborjuzi tal-Qrati odjerni dawn jinqatghu bla dewmien. B'hekk Margerita, li ilha trewwah mindu poggiet fuq il-bank wara' tmiem il-quddiesa tas-sebgha, iccekcek tnejn il-gizirajjen li ghandha imdawrin m'ghonqha u l-brazzuletti ultra kitsch li ghandha m'idejha u tesklama “Dik il-libsa imqaccta wusq. Madunna tal-Karmniew kwozi jidrilhe x-xoqq ta' surmha”.

Il-vittma ikkundanata minn Gerit m'ghandhiex l-icken hjiel tal-fatt li f'dawn l-ahhar minuti sfat iggudikata mill-fdalijiet ta' nofs is-seklu elfejn li ghadhom jadornaw u jinfluwenzaw il-gzejjer taghna. Hija daqxejn iktar konxja ta' xorta ohra ta' gudikanti li ilhom dan l-ahhar nofs siegha jaghmlu ta' birruhom li mexjin kazwalment izda li fil-fatt ma qalghux ghajnejhom minn fuq kuxxtejha. Ghal dawn il-gudikanti ta' l-ahhar is-sentenza hija pjuttost diversa u jidhru lesti li jiddedikaw anki summa cum laude mill-mod kif ghajnejhom ghoddhom qabzu minn go wicchom u tkahhlu mal-keffa tad-dublett ma jmurx jaharbilhom xi centimetru zejjed (jew nieqes... skond il-fehma).

L-iggudikata tibqa' ghaddejha fi triqitha b'pass bejn mghaggel u bejn distratt li jafu jimxu hekk biss il-passigaturi professjonali ta' nhar ta' Sibt filghaxija. Is-shana u nuqqas ta' ziffa u t-toqol ta' l-arja ippermettew li Tanti Tiger Kjosk ghandu kju in stile elettorale. Min jordna gelatijiet tal-makna u min jikkuntentalek bil-Kinnie kiesah u pakket Twistees ha jitrejjaq. Fil-kju li ma hu kju xejn, kullhadd jitkahhal mal-bank ta' Tanti filwaqt li f'sessjoni ta' amnezija sfurzata kollettiva kullhadd jinsa' min imissu. Tanti ma jhabbilx rasu... il-principji tas-suq hieles jiddettaw li galadarba hemm bizzejjed domanda ghall-prodotti friski stivati fil-frigg tat-Tiger allura m'ghandux ihabbel rasu wisq dwar kwalita' ta' servizz. B'dahka fuq wiccu li tissarraf f'liri dehlin iservi lil min ifettillu – jew ghax jiggustahom jew biex jehles minn wicchom.

Jithaxken bejn in-nies fil-kju ghand Tanti hemm ukoll Momu. Proprjament jismu Bartolomeo izda Momu qalghuhielu u Momu wehlet. Momu bhalissa jinstab bejn genna u infern. Peress li m'huwiex ezattament l-itwal guvnott f'ta' Sliema, qieghed allura igawdi r-rieha taqsam li hierga minn taht ghabt il-golf li qieghed hdejh. Prattikament is-suf ta' taht abt il-ggant qed jgharxu imnieher Momu filwaqt li l-istess ggant ixejjer l-istess id sabiex jigbed ghajn Tanti t-Tigra. Momu ghadu ma hassux hazin ghax ghax. Proprjament hemm xi haga iktar mir-risq involut. Filfatt id-destin kozmiku li jibbalancja kull hazen bit-tajjeb u vice versa ipprovda mudella Svediza twila daqs il-golf ta' biswit Momu. Din inzertat qieghdha ezattament wara' Momu u l-fizika u dinamika tal-folla mgewha kienet tali illi sider l-iSvediza kienet qed isservi ta' “air bag” f'dawn il-mumenti ta' ghafga generali. U mhux din biss... il-fwieha li biha kienet izzejnet il-vikinga kienet tqazzu f'kull mument iehor izda issa kienet qed isservi bhala nifs gdid f'dan il-mument fejn hlief rieha ta' gharaq ma kienx qed ixomm.

B'hekk xprunat mill-mammarji tal-isvediza superdotata Momu irnexxielu saflahhar jordna l-Kinnie u pakket karawett ghalih u x-xorb u ikel varju iehor li ordnaw shabu. Ftit imbuttar u ftit tixrid ta' birra u kwazi-glieda iktar tard Momu irnexxielu jizgicca l-genn spontanju jasal sa fejn shabu kienu qed jistennewh taht il-kjosk l-iehor tal-gurnali. Haga tal-iskantament imma l-kjosk mimli gazzetti, gurnali u kotba imma hlief ghal xi turist taljan li qed jtella' u jnizzel jixtrix “La Gazzetta”, “il Corriere” jew “Tutto Sport” m'hemmx ruh iehor. Id-demokrazija kienet tefghet il-vot taghha u ghalenija ghazlet li titrejjaq b'xorb frisk u ikel minflok ma taqra' l-gazzetti lokali nexfin daqs it-temp ta' llum. U ma tlumhomx.

Momu lahaq lil shabu f'nofs diskursata. Sakemm qassam ix-xirja bejniethom u gabar flusu irnexxielu jaqbad il-fil ta' hsieb li kien ghaddej. Kienu lemhu t-titli tal-gazzetti u improvizzaw analizi tal-gazzetti tas-sibt filghaxija. Proprjament kienet analizi limitata ghall-faccati tal-gazzetti ghax hadd mill-klikka ma xtaq jahli flusu fuq l-erba pagni “ahbarijiet” li kien hemm offruti f'nofs Awwissu.

MICHUDA ALLEGAZZJONIJIET TA' L-OPPOZIZZJONI. It-titolu tan-Nazzjon ma' setghax ikun iktar cliche' minn hekk. Kien titolu minn dawk li probabbilment l-Editur ghandu gabra taghhom fl-ewwel kexxun. Lanqas jindejaw jittajpjawh kull darba. Fis-shana sajfija ma setghax jidher iktar inutli u kontroproduttiv. Anki l-fatt li t-titolu ma jaghti l-ebda hjiel dwar is-suggett u jillimita ruhu ghar-rappurtar ta' l-ennzezima rifjutazzjoni fid-dikotomija diskursiva politika jkompli jbarri lil kull min forsi seta' kellu l-icken kurzita' li jkompli jaqra.

KORROTTI. INKOMPETENTI. ARROGANTI. Bhal donnu biex jikkonferma l-inutilta' intellettwali tal-gazzetti partiggjani l-imhuh wara' l-Orizzont kienu qalghu cliche' iehor mir-repertorju daqstant vast taghhom. It-tezawru tal-oppozizzjoni modern kien ghadu ma giex aggornat u l-akkuzi baqghu l-istess bhal dawk ta' ghoxrin sena' qabel.

300 IMMIGRANTS LAND AT XWEJNI. It-Times ghallinqas ghazlet li tinjora l-fetixizmu partiggjan u rrapurtat eventi iktar immedjati. Sfortunatament, bhal fil-kaz ta' kull event iehor li jirrepeti ruhu ma medda ta' zmien din l-ahbar ma' kellha l-ebda event fuq l-osservaturi taghna. L-oppju itarrax tar-ripetizzjoni kellu l-effett tieghu u immigrant iehor go pajjizna kellu l-istess effett medjatiku ta' xniegha mill-oppozizzjoni u cahda governattiva.

EUROVISION COMMITTEE CONFIRMED. U l-Independent tipprova tbiegh dawk l-erba' kopji ohra billi titfaghha fuq is-sensazzjonalizmu. Forsi dawk l-erba' qarrejja li jibqghu akkoliti ferventi ta' kull ma hu Eurotrash jixtru kopja sabiex jifhmu ghaliex l-Gvern ikkonferma l-erba bciecen li “waqqghuna ghan-nejk” s-sena li ghaddiet.

Id-diskors ma jdumx ma jinxef. Bejn ghax il-pacenzja hija skarsa, bejn ghax is-serata toffri elf pacir iehor u fuq kollox forsi ghax is-suggett ma hux gdid u l-bir ta' ideat ilu li nixef u ha postu id-dizilluzjoni u r-rabja ghan-nuqqas ta' bidla. Ir-ruh kollettiv tal-klikka tiehu decizjoni unanima subkonxja u bla ma jafu jergghu jerhulha jippassigjaw lejn it-torri fejn forsi jieqfu jieklu xi pizza jekk jigihom l-aptit. Il-pass huwa hedli. Qisu ma hemmx rieda izda fl-istess hin huwa meqjus sabiex jippermetti li tinfela' sew is-sitwazzjoni ta' madwarhom. Bejn l-istudenti mexjin mghaggla lejn Paceville u l-Ministri varji igawdu l-btala parlamentari hemm hafna, hafna x'tara fuq il-Front.

Waqt il-promenade ma titkellimx, ticcaccra. Il-kollettiv tal-klikka jipprocessa ghidut, xnieghat u informazzjoni akkwistata mis-sindikajr estiv. Ic-cajt ma jonqosx u generalment l-ass jaqa' fuq xi wiehed minn fosthom u l-avventura li seta' ghex matul il-gimgha li ghaddiet. Momu jippreferi jissemma' u jidhak. Fil-klikka dak maghruf bhala Xelini, izda battezzat originarjament bhala Brian, kien is-soltu jiehu r-riedni tad-diskors u jiddetta bla ma jrid is-suggett fuq l-agenda tal-kumitat amatorjali. Wara' li kienu ezawrew kull hjiel ta' kritika lejn il-pulitika passe' ta' Malta kien Xelini li qabad ma' Kampnari (aka Michael) dwar il-malja l-gdida li kien ghadu kif zanzan dakinhar stess l-Ghadira.

Hawnhekk nehtiegu pawza fejn immorru ftit sieghat lura fil-hin u nosserva il-klikka tqieghed ix-xugamani f'post strategiku fuq il-bajja – jigifieri biswit it-tfajliet taljani fuq naha u l-iskandinavi fuq l-ohra. Narawhom kollha lebsin malja, t-shirt u nuccali tax-xemx zur minn hawn – min dawk li jaghmluhom qishom xi dubbiena. Kampnari qed jiftahar bil-malja gdida li xtara ghal tletin lira... bajda bajda b'dizinn qisu tatwagg fuq il-koxxa. B'girja wahda jerhulha lejn il-bahar fejn jghaddu siegha loghob bil-ballun jittantaw u jxarbu lil kull min joqrob lejn tarf ir-ramel. Jasal il-mument li jitilghu, en masse kif ihobbu jaghmlu klikkek u jerhulha lejn ix-xugamani. Ikun f'dak il-hin li Xelini jinnota li l-malja superlussuza ghandha difett. Fil-fatt Kampnari seta' ma xtara xejn. Ghax it-trasparenza tal-malja hija inkredibbli. Jidher kollox. Imma meta' nghidu kollox infissru kollox. U l-goljardija ta' Kampnari tinbidel f'misthija – l-iktar meta' shabu jaghmlu minnn kollox biex jigbdu l-attenzjoni tal-bajja kollha u jostrulu x-xugaman for better effect.

Nergghu ghall-prezent fejn ic-cajt u doppju sens dwar it-trasparenza ma jonqsux. X'ghandhom komuni l-malja ta' Michael u d-Dar Centrali Laburista? Ifaqqa' Brian. Lanqas hin ghal twegiba ghax kullhadd fehema. Ma kenux tletin lira. Ic-cajt kull ma jmur jizdied, iktar ma Kampnari tibda' taqbizlu izjed jiccajtaw. Forsi l-malja jarawha biss l-intelligenti – jaqbez l-Panzer. Ir-riferenza ghall-istejjer ta' Hans Christian Andersen ma tintilifx. Anzi jtawwluha iktar – forsi jarawha biss dawk li jonfqu tletin lira fuq drapp hekk uniku.

Dak il-hin Momu ikun qed jiekol il-karawett. Jipprova jidhak u jmeclaq fl-istess hin. Haga xejn sabiha waqt li qed tiekol il-karawett. F'temp ta' sekond tehillu karawetta fil-gerzuma u jixraq. Jibda litanija ta' soghla filwaqt li wiccu jihmar bis-sekondi. Ghalxejn jixrob, ghalxejn jipprova jikkalma ghax is-soghla qabdet sew. Ikun f'dak il-hin li Xelini itaptaplu wahda kbira bejn spallejh biex forsi tghaddi. Ma kenitx taptipa. Ihoss bhal skoss f'ghajnu ix-xellugija u ugiegh kbir. Ghal mument ikun qisu ha jintilef minn sensih. Jaqbad joghrok ghajnu izda l-ugiegh ma jmurx. F'radda ta' salib icemplu ambulanza u Momu isib ruhu fi triqtu lejn San Luqa.

M'hemmx ghalfejn nirrakuntaw l-istorja kollha u l-peripeziji gewwa l-emergenza sakemm sab ruhu ikkurat minn tabib. Il-verdett ma kien xejn sabih. Strabismus ikkawzat minn exotropia. Ghal xi raguni mhux kompletament mifhuma Momu kien tilef il-kontroll ta' ghajnu x-xellugija. F'kelmtejn semplici kien twerrec. Gurnata sajfija li kienet qed tintemm bil-mixja mheddla fuq il-front intemmet mod iehor grazzi ghad-dahk, il-karawett u t-taptipa.

X'ghandna nifhmu minn dan kollu? Ovvja hux. Ahjar ma tiekolx wisq karawett.

manifest (i)

2006-08-17T16:58:00.000+02:00

Waqt li kont Malta inzerta' hareg ktieb tad-dar ta' pubblikazzjoni gdida Choppy Books - "Il-Manifest tal-Killer". L-awtur huwa l-habib tieghi Karl Schembri li sar ghandu curriculum daqs qartalla. Lil Karl sirt nafu sewwa fil-perijodu li ghaddejna flimkien bhala l-aspett xellugi tal-iStudenti Demokristjani Maltin. Dik kienet parentezi, jew sulluzzu, li forsi l-SDM qatt m'hi ha terga' tara bhala ghaqda. Ftakart hafna f'dawk iz-zminijiet meta qrajt xi riferenzi ghal attivisti li kien hemm fil-ktieb - specjalment l-argumenti ultra-teoretici u astratti li kien kapaci johroglok bihom biss membru tal-grupp anarko-komunista Graffiti.

Dwar il-ktieb nikeb fi bloggata ohra. Ghalissa xtaqt inwissi lill-ftit nies li jaqraw dan il-blogg u li forsi jithajru jaqraw il-ktieb li lejn l-ahhar tal-ktieb is-segwenza tal-pagni tithawwad darba u trid tinqara' hekk 209 - 211 - 210. Zball tal-printer (tebbiegh?) li jaf itellef mill-pjacir jekk ma tkunx imwissi - specjlament ghax l-ghelt qieghed lejn l-ahhar.

Nista nimmagina lil Karl jirraguna ma xi hadd minn tac-Choppy Books... "Hxejtuli l-ending qalla... biz-zobb ta' zball." U x'ma tidhakx. Prosit Dakota.

* ritratt: Qtil simulat tal-Lead Singer tal-Grupp Shostakovich's Nightmare. X'ghandu x'jaqsam? Dahhaltu ghax naf li l-No.1 Anti-Fan tax-Shostakovich huwa appuntu l-kugin ta' Karl. Ghax id-dinja zghira.

Santa Marija

2006-08-15T11:22:00.000+02:00

15 t'Awissu, 10.30 a.m

Qomt u sibt sema' imdallam u temperatura ta' madwar hmistax-il grad centigradu li iktar jinhassu qishom ghaxra. Insa' ix-xemx. Insa' l-bajjiet. Insa' l-bahar. Insa' l-iswidija tal-gisem. Insa' il-hut, il-pizza u l-kinnie u t-twistees. Insa'.

Jinhass il-bzonn ta' waqfa'. Ta' l-inqas sakemm is-sensi jirkupraw mix-xokk.

Provincjalizmu

2006-07-24T08:54:00.000+02:00

Kemm indumu nimlew rasna bl-Ewropa Maghquda tal-pajjizi jew tal-gnus, daqstant iehor tibqa' holma imbieghda mir-realta' poli-edrika tal-kontinent il-qadim. Minghalina li l-Ewropa maghmula minn dawn it-tletin entita' politika li - wara li tqatlu u ssieltu ghal generazzjonijiet shah, minn taht il-martell ta' Karlu sa taht il-kappell ta' Napuljun, il-handlebar ta' Bismarck u l-paccu braziljan ta' taht imnieher Hitler - indunaw li l-ghaqda taghmel il-forza. Ghallinqas hekk kien il-hsieb. Fil-verita' toqrob iktar lejn moratorium fuq kull "casus belli" possibbli minghajr ebda rieda li imorru lil hinn mill-kollaborazzjoni ekonomika b'xi xintilli socjali kull tant zmien halli isoddu halq min jaqra' l-European Voice bl-entuzjazmu ta' qarrej regolari tan-Nazzjon.

Skonti (kif jghidu l-Belt), din tal-Ewropa tan-Nazzjonijiet hija premessa dghajfa. Dghajfa ghax nemmen li n-nazzjonijiet stess ma huma xejn hlief maskra ohra bhall-Unjoni innifisha li tghatti realta' iktar hajja u vivaci taht il-falsita' tar-realpolitika' tal-konfini burokratici mpingija minn despoti u servi tar-re' jew minn rivoluzzjonarji internazzjonalisti b'aspirazzjonijiet ta' fraternita' mondjali. Nemmen li n-nazzjonijiet jostru realta' provincjali jew jekk irridu regjonali li ghandhom seher emottiv u ta' appartenenza ferm ikbar fuq il-popli li jghixu fihom.

Ghax biex issir "Franciz" kull ma trid hi li jghaddi ligi Sarkozy u li tghaddi t-testijiet horox li qed jipproponi... imma biex issir Lorraine minn Peltre irid ikollok d-demm Franko-tedesk jigri fil-vini: trid tkun taf taghraf l-ispaetzle (ara ritratt) mill-haricots blanc mgholli, taf iz-zmien meta l-ahjar titfa' c-ciras fil-pickle, taf tixrob is-Suze bhala aperitif u taghraf l-aqwa zmienijiet biex tgawdi il-Moselle. Biex tkun Lorraine trid tkun Republikan tal-Lvant - dak li jaf li Parigi qieghdha tlett sieghat il-boghod u kuntent li hemm bahar taqsam bejn il-komun ta' Marly u l-Banlieu de Paris. X'iktarx biex tkun Lorraine tkun daqxejn mohhok mitluq f'dan ir-regjun ta' imbejjed u choucroute fejn l-ahbarijiet ta' barra ikunu fuq pagna 33 ta' l-Est Republicain. Il-Lorraine ghadu konvint li Malta "drapeau de convenience" - ghaxil-Lorraine jahseb f'termini t'ambjent/ekonomija - u f'kif ha jahxi dawk l-erba sussidji mill-Unjoni sabiex illum jithallas biex jizra, ghada jithallas biex jahsad u pitghada jithallas biex jarmi diskretament dak li thallas biex jizra' u jahsad.

U tista' tibqa iddum ghaddej. U bhall-Lorraine stajna naqbdu Co. Derry go l-Eire, Aberdeenshire go l-iSkozja, Cornwall go l-Ingilterra, l-Andalusia Spanjola, il-Brabant Belgjan, il-Bavarja tedeska (bis-subplots kollha taghha) jew il-Piemonte taljan. U mhux biss. Xi drabi regjuni ma jirrispettawx konfini li tefa' burokrata kafkjan go xi ufficju skond regolamenti regolamentati regolamentatament (laqqas Catarella!). Hemm regjuni jobzqu fruntieri interni. Ohrajn maqsuma bejn pajjiz u iehor. Ghax ir-regjuni huma l-gheruq. Minn fejn forsi ghandu jibda kollox. Minn fejn forsi l-kwistjoni ta' x'inhi l-Ewropa u fejn trid tmur ma tibqax mistoqsija.

U f'wiehed mir-regjunijiet l-iktar l-isfel ta' l-Ewropa l-Gdida ikun hemm ukoll dawk in-nies li meta' jiefqu biex jitrejqu kwarta ma jsibu xejn ahjar milli belgha kinnie u ponn twistees.

* ritratt spaetzle - pasta tipika regjonali (Lorraine/Alsace/Lussemburgu/ partijiet Tedeski) li tittiekel generalment bhala akkompaniment ma' xi steak (tghidx jaqq... ghid koz!)

Beirut

2006-07-18T11:46:00.000+02:00

Kont ilni ma nisma' ahbarha. Kienet cemplitli lejn l-ahhar ta' Mejju. Hasditni. Qaltli ghandi hafna xi tghidli. Hafna sorprizi. Kienet se tizzewweg. Sabet l-imhabba ta' hajjitha... Mr. X u li tant kienet kuntenta mieghu li lesta tmur sa' tarf id-dinja. U s-sorprizi ma waqfux hemm. Qaltli li xogholha ma tantx kien qed itiha pjacir - midfuna fost il-burokratizmi Brusseljani u l-politika tal-kartapesta tal-Maltin. Qaltli li Mr X sab xoghol gdid u eccitanti f'pajjiz zghir imma vibranti u li kienet se titlaq kollox biex imorru flimkien f'dan il-pajjiz gdid ghandu hafna iktar komuni ma pajjizna. Qaltli li ma jimpurtax jekk tispicca ma tahdimx jew issib xi haga zghira li tikkumplimenta dak li kien se jaqla Mr X f'xoghlu.

Nghid il-vera kont ferhan imma hasditni. Minn naha ma tantx tbellaht ghax mis-sena li ghaddejt nixxala maghha Bruges kont naf li fuq taghha u kapaci tasal takkwista dak li trid. Imma l-ghazliet taghha kienu qishom dawru d-dinja taghha ta' taht fuq... u bellhitni bil-pozitività li kellha go lehena. L-ebda dubju li kollox kien ser imur ghall-ahjar. L-ebda dubju li bidu gdid f'pajjiz gdid kien kull ma jonqos biex tkun kuntenta.

U dak il-hin qisni canfart lili nnifsi ta' kemm stajt inkun negattiv. Ta' kemm kapaci nahseb hazin u ninkwieta ghal xejn. Ta' kemm nivvinta ostakoli minghajr ma lanqas jezistu. U frahitlha u xtaqtilha kull risq qabel ma qtajt. "Keep in touch". U malli nizzilt it-telefon xorta ma stajtx ma nergax newden darba darbtejn.

Ghax nghiduha kif inhi... li titlaq kollox u tmur tghix Beirut xi riskju fiha.... hekk jew mhux hekk?

* ritratt intitolat "Beirut" mehud mill-gabra ta' ritratti ta' lifelaw fuq flickr

Turizmu

2006-07-11T16:35:00.000+02:00

Allura l-Lussemburgu ghandu ukoll industrija tat-turizmu. Mhux li l-Gran Dukat jirreklama ruhu tant bhala pajjiz li jilqghek u x'naf jien. Imma kemm ghax xi kulltant bilfors trid tghaddi minnu, kemm ghax il-kurzità lil kullhadd ghelbet xi darba jew ohra t-turisti dejjem hawn. Il-prezenza turistika fic-centru timmanifesta ruhha bil-coaches li jnizzlu ghexieren ta' frustiera li jduru dawra mac-centru f'hames minuti u bhal dawk it-turisti li jinqabdu quddiem il-Manneken Pis tisma' hafna esklamazzjonijiet ta' "That's it?".

Il-belt zghira u l-Lussemburgu fiha hafna iktar attrazzjonijiet. Fin-natura jizbqu lill-Malta b'elf darba. Ghax ahna ghandna l-bahar imma dawn ghandhom widien u hdura inkredibbli. Gholijiet u lakes (ghadajjar?) ixennquk. In-nies ma tantx huma dhulin imma tista' tinjorahom kompletament. Storja hemm imma mhux xi wahda impressjonanti daqs wahda imballata grajjiet perdipiù go gzira tikka f'nofs Mediterran.

Imma jigu, it-turisti. Però l-ekonomija qisha thares lejhom b'mod differenti. Bizzejjed tara li fl-ahhar ghaxar snin in-numru ta' Hotels go Lussemburgu naqas minn 369 ghal 292 (naqsu bi kwazi 20%) izda n-numru ta' sodod zdied bi 12%. Kwazi 700,00 ruh fis-sena joqoghdu gol-Hotels Lussemburgizi (u dan minghajr sforzijiet kbar ta' promozzjoni) - izda johrog ukoll li n-nies qed joqghodu ghal inqas tul ta' zmien god-Dukat. U ma tlumhomx. L-iktar nies li jigu apparentement huma l-Olandizi u l-Belgjani.

Ma nafx. Stramba kif pajjiz hekk ckejken li ma joffrix xi affarijiet inkredibbli u minghajr ebda sforz ta' xejn itella' dawn il-figuri. U pajjizna bhal donnu iridu ikissru kull m'hemm u jibnu Hotel ghal kull kantuniera biex forsi nhaddmu t-turizmu.

Strambi dal-Lussemburgizi... imma m'hux cwiec ta'!

* ritratt L-Ufficju tat-Turizmu Lussemburgiz gewwa Parigi

L-Ghoggieba

2006-06-30T09:02:00.000+02:00

Kont qed nisma' il-podcast ta' kuljum mill-BBC. Illum wahda mir-rappurtaggi specjali kienet dwar is-support tal-futbol fil-Bangladesh. Milli jidher, il-poplu Bangladeshi jinqasam fi tnejn waqt il-Werld Kapp - nofsu jzomm mal-verdeoro Braziljani u n-nofs l-iehor mal-gauchos Argentini. Xtrajt ukoll l-Economist li jaghlaq tal-gimgha li taghlaq illum u artiklu minnhom jitkellem dwar is-support qawwi li hemm ghall-Brazil gewwa l-Lebanon. Beirut tindbidel f'mewga ta' ahdar u isfar meta jasal zmien it-Tazza tad-Dinja.

Iktar ma naqra dwar dawn il-fenomeni tas-support madwar id-dinja kollha iktar qed jitkisser il-mit li Malta ghandna xi haga specjali. Xi haga unika. Din ta' Malta maqsuma bejn Inglizi u Taljani b'xi qatriet tedeski, francizi jew braziljani m'ghadhiex tinzilli bhala xi fenomenu uniku ta' pajjiz b'kumpless ta' inferjorita' f'dak li ghandu x'jaqsam mal-futbol. Iktar ma naqra u nifhem iktar ninduna li dak il-famuz argument ta' "ghax ma zzommx ma Malta? Mela m'intix patrijott?" huwa argument tal-ghoggieba.

L-ghoggieba ihobbu jaghmlu l-ghageb u jistaghgbu. Ghax tal-ghageb l-Ewrovixin u r-reunions mimlijin dmugh televiziv fuq Tista' Tkun Int! L-ghoggieba ihobbu l-argument null Biscardjan (minn Biscardi) bhal dak li gieli jitkewwes fuq Xarabank. L-ghoggieba x'iktarx jaqrawlek biss l-Orizzont jew in-Nazzjon. L-ghageb ihares lejn il-politika bhala estensjoni tat-tifo kalcistiku u ma jafx jiddifferenzja bejn il-Partit Nazzjonalista u l-FC Hararaw. L-ghageb jaqa' dejjem ghan-nassa tas-simplifikazzjoni tal-psewdopolitiku Malti. Kapaci jemmen li l-problema tal-imigrant hija l-radix malorum tal-komunita' u li l-iswed gej minn razza inferjuri.

L-ghageb ma jridx wisq biex tbellhu ghax ga qieghed nofs triq. L-ghageb jiskrupla ghax tkellmu bl-Ingliz. Ma jaghtix kaz il-fatt li taf titkellem daqstant iehor bil-Malti. Ghandu timbru lest ghal dak kollu li hu differenti ghax l-ghageb huwa l-iprem xempju tal-konservatizmu insulari.

U ghalhekk meta jarak ixxejjer dik il-bandiera hadra u safra jew hi x'inhi, l-ghageb dejjem se jitkaza bik, se jinjora realta' mondjali u jiggudikak bl-ghajnejn tal-ghageb li hu biss (u xi 400,000 ohra) ghandu.

Kull sena, il-Maltin jarmawlek presepju u fost l-ikar figuri popolari li ghandna hemm "l-ghageb tal-presepju". Dan jirraprezenta lil dawk li baqghu imbellha u bla kliem meta raw l-istilla biblika tieqaf fuq id-dimora tal-bambin Gesu'. Tghama bl-istilla u ma ndunax bl-avveniment inkredibbli li kien qed jigri. Ma marx iqim lit-tarbija. M'ghamel xejn. Kull ma kien jaf jaghmel hu li jistaghgeb. U probabbli l-ghada kont issibu fil-bar ta' Betlehem jistaghgeb u jtawwal l-istorja (fl-istess stil bhan-Nazzjonalisti kollha li kienu tal-Barrani - l-Inglizi ghandhom cajta dwar is-66. Jghidulek li kieku kull min qal li kien hemm kien qed jghid il-verita' allura kellhom bzonn xi sitt Wemblies. Huma ghandhom Wembley u l-PN ghandhom tal-Barrani).

Ghaddew elfejn sena' u l-ghoggieba ghadhom izabbu ma saqajna.

* Nota. Qabel ma jiehu ghalih xi hadd, din il-bloggata ma nkitbet bl-ebda riferenza ghal eventi jew diskussjonijiet li graw fuq il-blogosfera.

Tifosi

2006-06-27T12:25:00.000+02:00

Id-definizzjoni tal-kelma "tifoso" hija wahda spekulari - ghax trid tispekula u m'hemmx prova li dak li jinghad huwa minnu. Mid-dehra l-origini Inglizi tal-futbol taljan waslu ukoll biex id-deskrizzjoni tal-ferh tas-support jinghata kelma Ingliza - typhoon - ir-rih li jimbotta lill-benjamini ghar-rebh. It-typhon kien ukoll mostru grieg. L-ahhar iben ta' Gaia u Tartarus li kellu jissielet ma' Zeus.

Imbaghad hemm min f'lapsus ta' nuqqas ta' romanticizmu ifakkrek li tifun jew typhoon tfisser "hot smoke" jew "hot wind" (mill Grieg: typhein, u Persjan: tufan). U li tifoso xi kulltant jaghti l-impressjoni ta' xi haga li tipproduci hafna rjieh shan hija mezza verità ukoll!

Ma hux cert jekk il-massa kumulattiva ta' ferh u rabja, ta' dizappunt u entuzjazmu, haditx isimha mit-tifun jew le. Haga hija certa - li kull min ipprova jispjega n-natura tat-tifoso dejjem intilef. Tasal biex tiddeskrivi naha wahda ta' poliedru (polyhedron) infinit. It-tifo seta' twieled qabel il-futbol. Huwa sinjal ta' appartenenza li jittraxxendi kull fruntiera. Ghalhekk issib Ghawdxi akkanit tal-Juventus minn Turin u tal-Brasil. Ghalhekk il-lingwagg uzat bejn it-tifozi huwa illogiku u infantili ghal dawk il-ftit pagani li qatt ma iddeffsu fl-isport.

Ghax it-tifo stil ta' hajja u filosofija. It-tifo huwa l-ghasel li jnaqqas il-qrusija tal-hajja illi f'mossa paradossali u inspjegabbli jaf iwassal ghal mumenti fejn il-hajja ssir bla sens ghax l-iskwadra favorita tieghek ghadha kif tilfet il-finali tac-Champions League bil-penalties. It-tifo, huwa perverzjoni ta' l-imhabba, u bhall-imhabba ma jista' jigi qatt inkwadrat f'xi logika jew sett ta' formoli. It-tifo huwa l-qalb thabbat sitta sitta meta' ta' kontrik ghandhom free kick minn tarf il-kaxxa. Huwa r-rabja kontra dinja konsumistika li qed tishet il-magija tal-ballun. Huwa Michael Degiorgio jiskurja ghal Malta kontra l-Portugall u l-boato rari ta' ta'Qali bl-"o" mkaxkra u mdawra fl-ghajta "gooooooooowwwwwwwwwwwwl".

It-tifo huwa passatemp li jaf jqieghed kollox f'perspettiva imwieghra. U t-tifoso huwa t-tarbija ta' dejjem. Huwa l-Avvokato Prisco nerazzuro li kien qal li qabel ma jmut jirregistra mal-Milan Supporters Club halli meta' "jmut hu, jmut wiehed minnhom". Huwa d-dmugh jahraq m'ghajnejk meta tara lil Romario u Bebeto u Cafu jerfghu t-tazza ghall-tetracampeon u jiddedikawha lill-sehibhom Ayrton li sab it-triq il-qasira ghall-genna.

It-tifo huwa dan u huwa hafna iktar. Forsi ghax il-ballun tond u jibqa jitrembel ma' l-ewwel daqqa. Imma bhall-ballun it-tifo qatt ma hu fl-istess post, fl-istess dimensjoni. Dejjem jibdel. Dejjem jisbieh u jsebbah, bhala parti integrali, il-loghba s-sabiha.

Supporters Kbar

2006-06-21T14:25:00.000+02:00

Hawnhekk gewwa il-Gran Dukat il-fervur kalcistiku ma naqasx. Huwa minnu li parti l-kbira tac-celebrazzjonijiet wara l-loghob isiru mill-kommunitajiet Portugizi, Taljani jew Inglizi illi hawn. Minkejja l-fatt li hafna minn dawn huma issa Lussemburgizi ad hoc xorta meta jigi ghall-futbol qalbhom ghadha thabbat favur l-pajjiz originali. Ma tistax tlumhom ghax wara kollox l-Lussemburgu daqs tal-gzira taghna tajbin fil-loghba tal-ballun. Dan il-fenomenu ta' appartenenza lejn art missirijiethom deher car per ezempju meta l-Portugall laghab kontra Lussemburgu gewwa l-istadkum nazzjonali f'Lussemburgu. Stadjum imballat nies. Stadjum jghajjat b'lehen wiehed favur Figo u Ronaldo minghajr misthija u minghajr skizofrenija.

Il-lokali - il-Lussemburgizi ta' Letzebeurg - m'humiex daqshekk zbukkati. Lanqas naf nghid jekk ghandhomx preferenzi lejn les bleus Francizi , jew lejn ix-xjaten il-homor Belgjani jew lejn l-Allemanni - kollha nazzjonijiet round-the-corner biex niftiehmu. Is-sensazzjoni generali li jaghtuk hija ta' tolleranza - ghax m'hemmx x'taghmel bhalissa l-World Cup. Imbaghad halli ghall-puluzija dukali tappella ghal-celebrazzjonijiet iktar kontenuti. Tappella biex jekk jergghu jirbhu l-Portugall, s-supporters ghandhom jiftakru li hemm min mhux ezattament ewforiku f'dawn iz-zminijiet. Speci ta' nittollerawkom tizzablu f'pajjizna imma ftakru dejjem li hawnhekk Letzeburg u hafna ghajjat u frakass ghal bicca ballun tal-gilda jaf jigi ikkunsidrat bhala "breaking the public peace" u anki sahansitra "riotous assembly".

Ghalhekk meta nhares lejn ic-celebrazzjonijet frenetici gewwa pajjizi - jirbhux il-Brazil, l-Italja., l-Ingilterra jew il-Germanja - qatt ma kont nitkaza. Issa wisq inqas. Ghax ahjar pjacir bil-loghba tal-ballun. Ahjar il-murtali tal-hajja u celebrazzjoni milli l-bard nordiku ta' pajjiz li kull ma jmur iktar jidhirli bhala l-killjoy ta' l-Ewropa.

"Supporters kbar" ikantaw tal-Belt. U hekk ghandu jkun. Supporters kbar li jafu jehdew bil-ballun - bix-schadenfreude b'kollox. Ghax hekk ghandu jkun.

Il-loghba s-sabiha. Però wisq isbah bl-ucuh ferrieha, bil-kant u x-xalar...

Illum il-festa taghna naghmlu li rridu!

Enchante'

2006-06-14T18:55:00.000+02:00

Il-francizi ghandhom dil haga li meta jiltaqghu ma persuna ghall-ewwel darba jghidulha "enchante'". Issa jiena m'ghandi l-ebda problema bil-"Pleased to meet you" ingliza avolja xorta inhoss li daqxejn imbieghda mir-realta'. Ghax nghiduha kif inhi - bniedem li ma tafx minn Adam int u tehodlu b'idejh ghall-ewwel darba... x'il-mnieghel trid taralu biex tghidlu "kemm jien kuntent li ltqajt mieghek". Anki t-taljani jabbevjawha ghal "piacere" - il-famuza "ghandi pjacir" bil-Malti.

Pero' din ta' l-enchante' ghadha ma tinzilli vera xejn. Ghadni sallum ninhasad meta niltaqa' ma ragel u dan jghidli enchante'. Ghax ghalija enchante' ghandha mill-incantato - speci ta' bellahtni bis-sbuhija jew tajtni orgazmu ta' pjaciri infiniti hekk kif rajtek. Mhux ezattament l-ewwel haga li tghid lil min jigi. Allura ghadni sallum qisni nehel meta jghiduli "enchante'" ghax ilsieni ikun mejjet biex jghid xi haga imma ma tkunx f'waqtha u ma tantx jibqghu enchante' wara!

Forsi din il-haga gibtha mieghi mir-rabja li kont inhoss Malta meta n-nies jghidulek "Kif inti?" u inti tkun taf mill-ewwel li jigu jaqaw u jqumu minn kif inti u li dan huwa kollu small talk. Imma insomma. Enchante' forsi jekk nirrepetuha xi erba' drabiet ohra nibdew nidrawha. Jew forsi jekk insibu ritratt biex inzommuh f'mohhna kull darba nghiduha... forsi forsi tinstema kwazi sinciera.

Sahhiet.

Tolleranza

2006-06-08T14:33:00.000+02:00

Dan l-ahhar fuq il-bloggosfera it-tema hija dik tat-tolleranza. Bdejna il-kampanja favur it-tolleranza bil-hsieb li tkun kampanja pozittiva. Baldu, bloggatur t'esperjenza qisu ma nizlitlux kompletament din tat-tolleranza. Mhux ghax ma jaqbilx mal-kampanja, anzi. Imma skond Baldu il-kelma tolleranza xorta thallilek dik it-toghma hazina f'halqek. Bhal meta' jaghtuk Kinnie minn tal-magna ta' wara l-counter... ftit gass u m'ghandu x'jaqsam xejn mal-Kinnie kiesah tal-iXtruppaw. Lil Baldu nifhmu. Ghax logikament it-tolleranza timplika differenza u sa certu punt timplika ukoll nuqqas ta' qbil fuq xi haga. U t-tolleranza timplika li minkejja li ma taqbilx xorta thalli l-idea l-ohra ghaddejja... thalliha tghix minghajr ma tikkundanna, minghajr ma tkisser, minghajr ma tahraq dak li fl-ahhar mill-ahhar ma taqbilx mieghu.

It-tolleranza ghandha tibda minn hemm. Mill-fatt li inkunu komdi bid-diversitajiet. Li naghrfu li mhux ha naqblu fuq kollox. Li ma nkunux utopici izzejjed sakemm l-utopja ma hix il-possibilità li nghixu lkoll flimkien. It-tolleranza tista' tfisser ghal bidu li t-toghma qarsa hemm tibqa'. Mhux kollox sabih u fjuri. It-tolleranza twasal ghas-simbijozi. Twassal ghall-isfruttar ta' dak illi ghandna in komun biex tinbena dinja ahjar. Anki jekk dan jigri b'kumbinazzjoni. Anki jekk dan jigri bla hsieb.

It-tolleranza ghandha tkun naturali. Ma hix favur. Il-fatt li nittollera lil haddiehor ma jfissirx li dan ghandu jibqa' jaghfuli ghal ghomri. Ma jfissirx li qed naghmel att ta' karità. Ifisser li jien matur bhala bniedem modern u naghraf ir-realtà moderna ta' tolleranza u konvivenza.

U fl-ahhar ghal min haseb li K&T spicca bejta tal-hippies tas-seklu elfejn nixtieq inzid li bhalma qalet b'mod fit goff l'avukatessa li tikteb f'Maltatoday, it-tolleranza timplika ukoll rispett ghat-tradizzjonijiet u uzanzi ta' pajjiz. Tfisser li l-ittollerat u t-tollerant jghixu f'sistema li ghandha metodi u uzanzi taghha u li m'hemmx ghalfejn jitgerrxu f'isem il-modernizmu.

Ghalhekk it-tollerat jintlaqa' f'pajjiz nisrani b'dejh miftuha. Jintlaqa' fid-dinja tal-pastizzi tal-pizelli, tas-suf bit-tarzanell u tal-qassatat u qubbajd. Jintlaqa' bit-trasport pubbliku jitkaxkar u bil-wardens dejjem attenti, bil-kupoli u l-knejjes u l-kazini u l-pupazzi fil-parlament. Jintlaqa' biex jekk irid jaghzel li jaghmel parti minn din ir-realta' li tant inhobbu merhba bih. U jekk irid ukoll... belgha kinnie kiesha u borza twistees hadd m'hu ha jichadhielu.

Dan-Nies

2006-06-01T11:47:00.000+02:00

Il-bierah iltqajt ma xi hadd u d-diskors waqa' fuq dan-nies. Ghax qaltli li dan-nies kollha imgienen -tant huma maghluqa fihom infushom illi qed igennu lil xulxin. Ghax qaltli li l-pajjiz tant hu zghir u insulari li ftit hemm tibdil ma nies ohra, ftit hemm skambju ta' ideat, ftit huma l-ideat friski li jirnexxilhom jidhlu jaghtu ftit nifs lil pajjiz fgat u mahnuq mill-injoranza. Ghax qaltli li n-nies kienu minn dejjem intolleranti imma issa l-intolleranza m'ghadiex tinheba. Ghax qaltli li ma jistghux jifilhu lill-eluf ta' barranin li qed jigu f'pajjizhom u jheddulhom l-identità u l-ekonomija. Qaltli li dan-nies indannati ghax l-Unjoni Ewropea flok tghinhom tkompli tisfurzahom jippruvaw jifhmu d-diversità.

Qaltli li n-nuqqas ta' tbissim lejn il-frustieri kollu gej minn din ir-rabja gewwieni ta' dan il-poplu zghir li jinstab stordut bil-ftit xquq ta' dawl li ippenetraw id-dlam insulari li kien ghal tant zmien imdorri jitwennes bih. Qaltli li dan il-poplu dejjem kellu mexxejja li hadu hsieb li ma' jkunx hemm indhil barrani zejjed . Hadu hsieb li jitimghu lil dan il-poplu b'morfina u oppju sabiex huma jmexxu u l-poplu jghix injurant u kuntent. Qaltli biex inhares madwari u nara kif it-trasport lejn pajjizi ohra ghadu l-istess - medjokri - minkejja li qieghdin f'nofs l-Unjoni Ewropa tal-moviment hieles. Qaltli biex nara kif l-investiment barrani mhux li qed jizdied imma li qed jahrab lejn pajjizi ohra Ewropej iktar akkoljenti bhal dawk il-pajjizi godda ta' l-Est habrieka. U qaltli hafna affarijiet ohra...

... imma f'hin minnhom donni intlift. Donni tfejtha dik il-vuci mimlija garr u rabja. Ma ridtx nemmen jew nisma' iktar. U bejni u bejn ruhi ghidt... x'jien naghmel hawn fost dan nies f'Lussemburgu... mhux ahjar immur lura lejn Malta... dik l-art imwieghda ta' ghasel, halib, kinnie u twistees?

Hedla, Wens u Ziffa

2006-05-26T09:10:00.000+02:00

Xi zmien ilu t-Twanny kien il-Lussemburgu u intfajna nitkellmu fuq l-ekwivalenti Malti tal-kelma "Zen". Proprjament ma kienx l-istess kuncett ezatt bhaz-Zen. Ghax iz-Zen huwa Orjentali - jehtieg organizzazzjoni u dixxipplina. Il-qaghda estatika ta' Malta tintlahaq f'gurnata sajfija. Generalment se tintlahaq wara' nofsinhar wara li jkun iddedika l-ghodu minn l-ghabex sat-tokki tal-mezzodi' ghall-hruq tal-ftit energija li jiggenera il-metabolizmu mediterran. Ma dawn it-tokki li daz-zmien saru jeghrqu gewwa l-hoss tal-kwazimetropoli Maltija, il-Malti jerhila lejn il-post ta' mistrieh ta' l-ghazla tieghu.

L-ispanjoli isejhulha l-i"siesta". It-taljani jisirqulek il-"pisolino di mezzogiorno". Ahna ma nsejhulha xejn... ghax nisirquha. Tradizzjoni li kellna ghalfejn inkunu kburin minnha - tradizzjoni ta' serhan logiku illi huwa konformi man-necessitajiet ambjentali - kellna nishtuha bit-tabu' tal-"ghazz" illi impurtajna mill-pajjizi industrijali li sfruttaw lil kull min felhu sabiex jkunu jistghu jiehdu "afternoon tea" minghajr ma jtellifhom hadd.

Imma insomma. M'ghandhiex isem. Imma ghandha hafna elementi necessarji sabiex tissussissti. Biex tilhaq iz-Zen Malti irid ikun hemm sens ta' "hedla". Il-hedla hija it-telqa estatika konsoni mal-hoss tal-gurat u tac-cicala. Hija telqa ta' min jaf li ghad baqaghlu hafna x'jaghmel imma s-sakra tas-shana u nuqqas ta'energija tohloq impediment irrazzjonali lejn kull tip ta' sforz. Il-hedla thallik tintelaq fiha bhal ma tinfexx go xi bott nutella meta' tkun weghedt lilek innifsek li kull ma ha tiehu ponta ta' cuccarina.

Mal-hedla hemm sens ta' "wens". Ghax il-zen Malti jasal f'hin meta' ma jimpurtak minn xejn ghax tkun maqtugh minn kollox. "Tahseb xejn" jghidulek Ghawdex, "Tiehux hsieb", "tinkwetax". Il-wens huwa r-ritorn mentali lejn il-guf ghax f'daqqa wahda tinqata' u tiddawwar biss b'affarijiet u sens ta' kumdita' naturali li ggieghlek tahseb li tista' torqod anki imdendel ta' taht fuq minn xi sigra. Il-wens jigi espress lingwistikament fl-esklamazzjoni naturali tal-Malti (minghajr sarkazmu) - "Kemm qieghdin sew hawnhekk" li tigi segwita mill-kliem "ghall-erwieh". Huwa dan l-ekwivalenti fil-Malti tal-"Oooohm" Buddhist li jwassal ghall-karma. Hu ahna subkonxji ta' l-aspett spiritwali niddedikaw dawn il-mumenti ghal dawk li telquna - ghall-erwieh - u naghmlu dan minghajr ma nafu li kilometri u kilometri il-boghod f'xi tempju Shinto il-Gappuniz qed jaghmel l-istess haga.

U imbaghad il-karma assoluta ta' din il-waqfa postmeridjana Maltija tintlahaq bl-intervent divin. L-ahhar aspett fil-fatt jiddependi fuq il-forzi tan-natura ghax irid joghogobha tibghat dik iz-ziffa helwa li ittawwallek l-esperjenza ghax taghmilha mill-iktar pjacevoli. Iz-ziffa tghaqqad il-hedla u l-wens f'esperjenza unika u wahdanija. L-ebda frustier ma qatt ser jifhem kif din il-forma Maltija taz-Zen u karma tintlahaq. Fl-ghajn inespert tal-barrani se tissejjah "ghazz" u "letargija". Imma dawk mazuni. Ma jifhmux.

Ghad m'ghandniex kelma ghal din l-esperjenza mistika li tintlahaq fil-gzira f'nofs il-mediterran. Min jghid ha mmur niehu naghsa (bhal ma forsi qal ir-ragel fir-ritratt li qbadtu jonghos quddiem il-Qorti) qed ikun dispregjattiv lejn din in-non dixxiplina nostrana. gietni idea. Qbadt l-ittri tal-Hedla, tal-Wens u taz-Ziffa u nahseb nistghu nghidu li flok Zen ghandna HEWZ. Stat ta' HEWZ - stat sublim ta ' hedla u wens komplut b' ziffa tajba.

X'ghamilt wara nofsinhar? Hewwizt naqa'. Imbaghad mort lura' ghax-xoghol.
Hewwez hewwez ha tigi f'tieghek.
Ahjar hewza wara nofsinhar milli xeba' kafe' filghodu.
Hewza wara nofsinhar izzommok tant il-boghod minn sptar.

u nkomplu...

Id-Dell

2006-05-24T01:51:00.000+02:00

Meta tohrog ix-xemx gewwa Lussemburgu kullhadd jaghmel li jista' biex isib ruhu barra. Kullhadd jipprova ilaqqat sa l-ahhar ragg tax-xemx kemm jista' jkun. Allura gieli tinzerta li tkun miexi fi triq gewwa ic-centru u tinduna kif in-nies ikunu ikkoncentraw ruhhom fuq in-naha tat-triq fejn tkun irnexxiela tiddeffes id-dawl tax-xemx. Il-fenomenu ma jkunx daqshekk wiehed li ta' min jinnotah jekk ma jkunx ghall-fatt li tigi lura f'pajjizek u tinduna l-kuntrarju. Strada Rjali taghli imsawwta minn xemx ta' shana kiefra tant li l-art iddahhan u 'kk ithares il-boghod tara sembjanza ta' miraggi urbani. U l-bicca l-kbira ta' nies mixjin f'kuritur dejjaq fejn ma rnexxiliex tidhol ix-xemx.

Kif ihobb jghid hija: Min mejjet ghall-qatra'... u min mejjet fis-sakra.

Paranga

2006-05-21T15:25:00.000+02:00

Kilna il-Paranga illum. Tal-genn. Sinjal ta' kif jekk l-affarijiet ikun maghmula sew Malta taf tkun genna ta' l-art. Post iddisinnjat bellezza u semplici. Platti tajbin, mhux goffi izda mhux maghmulin fuq budget ta' xehha. Servizz impekkabbli minghajr ma jtellfu il-godiment. U n-natura taghmel il-bqija. Is-sbuhija tal-Bajja ta' San Gorg u xemx tisreg. Taht id-dell il-platt Risotto Ai Gamberi nizel bhal manna u ovvjament il-Kinnie kien kumplimentari. Espresso macchiato maghmul kif suppost u limoncello compliments ta' Nikki il-manager ... li kien jilghab futbol mieghi meta konna ghadna taht is-sittax mal-Melita. L-epikurew ta' go fija sodisfatt- u kwazi kwazi il-qrid tal-erba pepe' tal-mejda ta' hdejja dwar "how hideous the voting was" fil-Ewrovixin laqqas dejjaqni xejn.

Ma nahsibx li kien hemm ikla isbah biex niccelebra il-wasla lura Malta.

Issa t-twistees jonqos... sejjer ir-Riviera forsi insib niekol pakkett hemm.

Sahhiet.

Razzizmu

2006-05-15T16:18:00.000+02:00

Il-gilda tieghi stramba. Kulurita biex niftiehmu. Kemm ilni il-Lussemburgu sirt iktar konxju taghha. Qabel, go pajjizi, kien ikollha zewgt ilwien. Bajdani fix-xitwa u fis-sajf toqrob lejn is-sewdieni. Ghandhom kelma ghas-swidija tieghi go Franza. "Bazanee". Ma tfissirx iswed izda laqqas dak il-kaffelatte mestizo. Bazanee. Kulur il-Malti maghrebin. Kemm ilni hawn sar ghandi gradi differenti. Fl-eqqel tax-xitwa il-gilda qisha iccedi kull tentattiv ta' prezentabilità. Tiehu lewn griz. Lewn il-mard. Reazzjoni kerha ghall-kesha harxa u nuqqas ta' xemx. Imbaghad meta tohrog ix-xemx (anki dik Lussemburgiza) nerga naqleb lejn il-Bazanee. Dan l-ahhar wara gimaghtejn go Cuba gejt lura Bazanee kif suppost.

U l-weekend li ghadda kont Metz. Kelli hafna qadjiet u irqadt ghand omm it-tfajla. Ghand Evelyne. S-sibt filghodu kelli nerga lura l'hawn ha nkompli narma l-ghamara gdida li xtrajt. Melanie waslitni sal-karozza ghax kellha tiehu xi affarijiet minn go tieghi u titfaghhom go taghha. Sakemm qed inhottu bil-kalma kollha johrog il-gar ta' Evelyne. Ragel xih. Ghandu sebghin sena' u hareg bil-pagama. Resaq lejn Melanie u staqieha jekk jistax jghidilha kelma. Mel, hi ukoll fil-pygama, qaltlu mela le.

Kien hemmhekk li s-sur Joli biddel it-ton. Qallha "Hemm bzonn nittallab biex thallu l-ispazju ta' quddiem id-dar tieghi vojt?" Ma kienx qed jghid ghall-garaxx. Dak kien vojt. Kien qed jghid ghall-bicca bankina li tghaddi quddiem daru. GHal bidu Mel qaltlu li kemm jista' jkun tipprova tersaq lejn darha imma li kif seta jara kellna zewg karozzi u... Ma riedx jaf. Tpastaz il-bodbod. Beda jgholli lehnu u jgorr li kellu jimxi hafna minn karozztu sal-bieb.

Jien bqajt imbellah. Ara dar-ragel hiereg minn daru jitlob favur u minflok jitlob bil-pulit gej bl-arroganza kollha. U milli jidher ma kenitx l-ewwel darba. Harget omm Mel tipprova tippacifika imma kull ma ghamel is-Sur Joli kien li tpastaz maghha ukoll. Tawwal ilsienu. U ma riedx jifhem li ma kellu l-ebda dritt ghal dak li kien qed jitlob ghalkemm kienu lesti jaghmluhielu bhala favur. Imbaghad f'daqqa hareg insult zejjed. Indirizzat lejn Melanie.

Kien hemmhekk li ma flahtx. Kont gdimt ilsieni ghax ma kienx posti. Imma xhin rajtu jitpastaz u jitbellagh quddeim zewg nisa qabzitli. U indhalt. U bil-Franciz tieghi bejn sahna u ohra indhalt. U spjegajtlu li ma kienx mod kif ikellem lin-nies. Izda (f'mohhu) zbaljajt ghax bir-rabja uzajt l-informali "TU" flok il-formali "VOUS". U qabadli maghha. Qalli li ma kellix dritt inkellmu hekk ghax ghandu sebghin sena. Bil-Franciz ghidtlu li inkellmu kif izzikk irrid u li r-rispett tirbhu bil-komportament u mhux biz-zmien. U li u ma kien haqqu l-ebda rispett jekk johrog jinfoska n-nies.

Ghajnejh qabzulu minn go rasu. Ma felahx. Ipprova isikkitni b'Tais-toi! ghidtlu li jekk irid ikellimni ghandu jindirizzani bil-"Vous". U hemm bezaqha. Qalli "lanqas inti minn hawn int." U xammejtha gejja. Staqsejtughala qed jghid hekk. Forsi ma toghgbux il-kulur tal-gilda tieghi? U waqa ghan-nassa il-gifa. Qalli "Je suppose en plus que tu est Musulman". U infqajt nidhaq f'wiccu l-imzebbel. Ghidtlu li jien gej minn pajjiz ikar Kattolku mir-razza u r-radika tieghu (u ezagerajt ghax ghidtlu f'pajjizi la ghandna d-divorzju u lanqas l-abort - mhux bhaz-zibel ta' pulptu li minghalih se jippriedka minnu).

S-sur Joli ha pass lura u minn gol"gnien" tieghu qalli li u jista jitkellem kif irid ghax qieghed f'daru. Jien ghidtlu li jien nitkellem kif irrid ghax qieghed fit-triq (fil-fatt kont fuq in-naha l-ohra tal-hajt). Ghidtlu li jekk ma joghgbux il-Franciz tieghi nispjegalu b'liema lingwa irid. Spjegajtlu bl-Ingliz u bil-Malti (ghall-punt). Baqa iccassat u qalli ma jifhimx. Qalli naghlaq halqi ghax hu puluzija irtirat. Ghidltu prosit ghal ghoxx halqek (l-ekwivalenti franciz) u ghidtlu li jien avukat u ghadni nahdem. Spjegajtlu li issa fhimt minn fejn gejja l-injoranza u intolleranza kollha tieghu. Ipprova jkellimni imma ma hallejtux ikompli jinsulta lil kullhadd. Beda jghajjat "C'est la Guerre" u staqsejtu hux se jerga jkollu bzonn l-Inglizi jigu isalvawh. Hallejtu hemm inkazzat jghajjat u jwerzaq fil-pygama. Irrabjat ghax ghandu tort! Irrabjat ghax l-iswed li dejjem jara diehel u hiereg ghand il-girien ma hux mislem u allura ma jistax jaqbad mieghu! Irrabjat ghax jaf li issa kull cans li ghandi nitfa il-karozza quddiemu.

U wara, jien u nikkalma ma stajtx ma nikkuntemplax il-fatt li s-Sur Joli ried jirbah l-argument semplicement billi jittikettani Musulman, iswed u mhux minn hawn. Ara vera r-razzisti kollha l-istess zibel kull fejn tmur. Mur ghidlu li jiena bazané Maltais gej mill-gzira ta' ghasel u halib ta' sehibna Lowell. Mur spjegalu li ma jistax ikun razzist mieghi ma jmurx nibaghtlu xi erba tough guys armati bit-tyres tal-karozzi u landa pitrolju.

Hawwadni ha nifhmek xbin.

* R-ritratt huwa ta' Daphne Caruana Galizia of course u qed jigi riprodott hawnhekk semplicement b'sinjal ta' solidarjetà mal-opinjonista wara l-eventi ta' tmiem il-gimgha.

L-Awrina Felina

2006-05-11T09:28:00.000+02:00

Sakemm domna Cuba Xitan "issewwiet". It-tiswijja kienet necessarja ghaliex malli hadniha ghand oht Melanie iddecidiet terga tidhol f'wahda mill-perijodi ta' sahna li tant kienet taf taghmel. Tibda twahwah daqs Caterina Caselli fuq l'ecstasy u tkompli tinghi bhal (alla jahfrilha) Mia Martini f'depression sakemm tikkulmina f'attakk ta' twahih kontinwu stile Shakira fuq slo-mo. Julie, oht Melanie, la ghandha il-pacenzja u lanqas id-disorganizzazzjoni taghna. Ma' l-ewwel hjiel li waqaf it-tinwiegh hadet lill-Xitan s'ghand il-veterinarju u dan sewwa il-qattusa billi serqilha nofs il-femininita' taghha. Rizultat: daqshekk sahniet u Xitan saret qattusa modella.

U issa li giet lura gewwa Rue de Bragance ghandha l-added bonus li tista' tohrog 'il barra - lussu li qabel ma kienx permess ghaliex il-Parc de Merl (illi ghal fuqu jaghti it-terrazza) huwa moghni b'kollezzjoni tomcats suwed, bocci u bestji illi konvint li mejtin jaghtu daqqtejn Chalie t'hemm isfel lill-Xitan. Issa li c-cansijiet ta' prokreazzjoni diabolici huma nulli nista' nippermetti dan ir-riskju.

Wara ftit jiem li kienet qed tohrog skopejt i l-biza' li kelli li Xitan se titwerwer mill-bullijiet tal-park kienet inutli - unfounded kif jghidu gewwa albjun. Kont xhud ta' girja vjolenti ta' Xitan ghal wara qattus erba darbiet daqsha. Inkredibbli - trid tara biex temmen. F'kemm ilni nghidlek Xitan saret ir-Regina tal-kantuniera taghna tal-park. Laqqas il-cocker li kien obstinatament ibul mas-sigra tat-tuffiegh li ghandi taht it-terrazza ma ghandu jersaq daqshekk vicin.

Xitan drat ukoll tidhol u tohrog id-dar kif u meta trid. No problem. Issa baqaghli haga wahda biss x'nifhem. Probelma wahda. Ghax Xitan, minkejja dan il-hin kollu barra tiggerra bejn cespulju u sigra u haxix u x'naf jien, xorta ghadha zzomm il-pipi ghal meta tidhol id-dar. Tmur fil-litter li ghandha apposta u tiddepozita il-likwidi hemm. U jien innaddaf.

Imma nghid jien. Tigri wara qtates. Tigri ma park enormi. Tidhol f'toqob li lanqas qieghdin hemm. Imbaghad tistenna sakemm tigi id-dar biex titlaqli il-bewla gornaljiera halli noqghod innaddaf? Ix-xjafek!

Hallejtkom.

Vidmar

2006-05-09T12:12:00.000+02:00

Ilni intella' u nnizzel jekk nixtrix l-album tal-Calciatori Panini biex ingemmghu. Il-prezzijiet gewwa Lussemburgu naqra' gholjin ghal hdejn Malta. L-album jiswa' ewro u nofs. Kaxxa stickers (biex tibda' sew) tiswa' hamsin ewro filwaqt li pakket wiehed jiswa ghoxrin centezmu. Fid-Dukat kullhadd imgennen ghall-Calciatori. Anki fil-qorti kullhadd ipartat. Skond tal-Panini stess, il-Lussemburgu jghodd ghal kwart tas-suq totali tal-Calciatori meta tghodd il-Belgju u Lussemburgu flimkien.

S'issa kont ghandi ma dhaltx fost dawk il hamsa u ghoxrin fil-mija. Kont ghadni intella' u nnizzel. Poprjament kelli ezercizzju ekonomiku komplikat x'nikkalkula. Bejn opportunity cost u elasticity of demand u product substitutability kelli niddeciedi jekk hux ahjar tonfoq wiehed u hamsin ewro u nofs fuq l-album u l-ewwel kaxxa (bil-prospetti kbar li jkollok tixtri daqs kaxxa ohra biex tghaqqdu) jew inkella naghzel li nonfoq tmienja u erbghin ewro fuq FIFA 2006 the Road To World Cup (Deutschland) ghall-Playstation. Fl-ahhar l-ghazla kienet waqghet fuq ta' l-ahhar.

Izda s-sibt kont il-Cactus naghel ix-xirja u iddecidejt nilghab ix-xorti mad-dea bendata. Iddecidejt nixtri pakkett ta' hames stickers u l-imhatra kienet li jekk ninzerta imqar braziljan wiehed nixtri l-album. Izda x-xorti, minghajr hafna kalkoli ekonomici qablet mieghi. Il-players li sibt kienu dawn:

Luis Perez (Messiku)
Niko Kranjcar (Kroazja)
Raul Gonzalez (Spanja)
Micahel Owen (Ingilterra)
Tony Vidmar (Awstralja)

Xorta bqajt nilghabha. Xorta kont ghadni intella' u nnizzel. Sakemm dalghodu sinjal iehor tad-destin gieghlni nahseb. L-ANSA annunciat li Tony Vidmar ma hux se jiehu sehem fit-Tazza tad-Dinja ghax il-player ta' 35 sena ghadu kif skopra li ghandu kaz ta "Artimia Cardiaca". Qalbu ma ttiehx li jasal. U hemm bdejt ninkwieta. Ghax Vidmar kien wiehed mill-hamsa. U ga nafu li Owen ghadu jipprova jirkupra minn injury. U Raul Gonzalez mhux li f'siktu sa' l-ahhar. Niko Kranjcar huwa speci ta Maldini tal-Kroazja. Jilghab fit-tim maghzul mid-daddy. Luis Perez ma nafx min hu imma kien qisu l-izvintura messet mal-hamsa li tellajt.

Allura ghalissa ahajr ma ngemmghu xejn. Ma jmurx jinzertali xi Ronaldinho u naghmel xahar ma norqodx bl-inkwiet. Ghal Vidmar il-vera jiddispjacini ghax tifel sew. Kont se nghid qalbu tajba imma bhalissa ahjar noqghod kwiet.

Sliem.

Mojito

2006-04-27T02:42:00.000+02:00

Gejna lura. Ghadni affaxinat daqs tifel zghir li qed jiskopri d-dinja ghall-ewwel darba. Kienet l-ewwel darba li tlaqt il-boghod mill-kontinent il-qadim. Iz-zjara go Djerba ma tghoddx. Hemmhekk il-Maghreb ghalija parti mill-Ewropa li tghodd. L-Ewropa ta' l-Imperu Ruman biex nifthiemu - dak li kien jieqaf fejn jieqfu l-ghenba uz-zebbuga. Did-darba mort lil'hinn u ghall-ewwel darba kelli nibdel sew is-siegha. Sahansitra jien u gej l'ura l-ewwel mort Cancun fejn ergajt iggwadanjajt siegha. Tlaqt minn Varadero, Cuba fit-tlieta u nofs u wasalt Cancun fil-Messiku fit-tlieta u nofs. Wara waqfa ta' xi siegha fejn stajt anki niggosta l-ikel prelibat Messikan maghmul minghajr qamh u b'hafna Mais ergajna tlajna fuq l-ajruplan li telaq fil-hamsa u nofs u ta' wara nofsinhar u ghamel disgha sieghat u nofs vjagg u wasal Brussel fl-ghaxra ta' filghodu.

Il-gisem thawwad. Bejn ghax titlaq fi shana u qtar ta' xita kubana, tghaddi minn shana Messikana tnixxef il-funtani, titla tul il-kosta orjentali tal-Amerka fuq Tampa, Miami, Raleigh u Boston sa ma tasal sal-ishab presidenzjali ta' Washington... tghaddi imbaghad lejn Halifax li ma hux pitazz imma belt gol Kanada... imbaghad taqsam ocean f'dak li minghalik hu lejl u tohrog bla hiseb minn gol-bahar shab li hemm fuq il-kontinent u qabel ma taf x'laqtek tasal Brussel fix-xita u tnax il-grad celsju.

Twegga il-qalb in-nuqqas ta' riha ta bahar. Tasam ir-ruh in-nuqqas ta' xemx sajfija u laghba. Ittellef in-nuqqas ta' arja friska. U imbaghad jiddeffes il-hin u l-gisem jinqabad f'tilt. Issuq dawk is-saghtejn lejn id-Dukat qisek zombie. Laqqas idea ta' kif ghaddew jew ta kif ma bqajtx diehel go hajt wara iktar minn ghoxrin siegha imqajjem. U tasal sfinit u trid taggusta ruhek ghal jiem li gejjin.

Dawn il-jumejn ghaddew qishom mojito. Tahlita tal-hlewwa taz-zokkor tal-kanna kubana bil-qrusija tal-angostura is-sahha tar-ron (rum) u l-pjacir melliesi fuq l-ilsien ta' qatgha minta. Ihalluk stordut imma kuntent mill-esperjenza li ghaddejt minnha.

Issa nibdew fazi ohra. Lesti ghall-kinnnie u t-twistees.

Safar

2006-04-10T10:40:00.000+02:00

U ejja ha mmorru. Il-bagalja lesta (kwazi), u l-ikrah ghadda. Issa imiss il-vjagg. Nitilqu illejla ghal Brussel u ghada filghodu nitilqu lejn il-gzira fejn il-kommunizmu kitsch jiddomina u n-nies jghixu f'mizerja kitsch u ghandhom bajjiet mill-isbah. Kinnie & Twistees se jkollu jiehu pawza ta' gimaghtejn mill-inqas. Nigu lura lejn l-ahhar t'April forsi bi stejjer dwar gzira ohra maqtugha mir-realta' tad-dinja minhabba mexxejja b'mohhom maghluq u insulari.

Ir-ritratti mustaccuti intoghgbu. Ghax tad-dahk u kitsch. U jien inhobb nidhak bijja innifsi. Inkella kif nista' nidhak b'haddiehor? Insomma ha mmur nixtri l-ahhar truf tal-ippakkjar imbaghad inhallikom b'hafna salaam u wens. Niltaqghu lejn Mejju - ix-xahar tal-Madonna u tal-haddiema. Forsi sakemm nigi lura ikun hemm tlett gvernijiet godda - Peru, Ungerija u Italja. Dan tal-ahhar ghadu miftuh berah. Jien xtaqt rebha tal-Polo pero' b'Fini bhala leader u Berlusconi iwarrab. Ma nahsibx li xewqti tinqata' u nahseb li l-Unione se jkollhom hajja difficli jippruvaw jiggvernaw bil-kalejdoskopju kompromessi li ipprezentaw. Insomma, kuntent li m'inix Taljan bhalissa. Ghax daqsna gwappi.

Hallejtkom ghax inkella nibda inparla u ma nispiccax. Biex tghaddu il-hin hawn huma l-kliem tal-kanzunetta tal-Caparezza - Gli Insetti del Podere

Gli Insetti del Podere - Caparezza

Il ragno sa bene che si va al podere con schede firmate da prede incollate alle tele,
ci sa fare, la vespa gli concede l'alveare: "Abbiate fede, le cose stanno per cambiare",
vaneggia, vive in una reggia e cicaleggia ad oltranza comizi della sostanza di una scoreggia, mostra cimici, cita saggi e si pavoneggia, noi scarafaggi all'oscuro di ciò che maneggia,
si ribella la formica rossa che rissa, con la nera che la manganella quando passa,
come un fuco la sbattono in cella se scassa, specie se ha la cresta e non l'abbassa,
la mosca verde, ebbra di merde, si perde spesso tra le stronzate del congresso,
scarica le mosche tze tze nel cesso che nessuno può stare nel soggiorno senza permesso.

Vieni a vedere su vieni a vedere i meravigliosi insetti del podere e se ti chini,
ma non riesci a vedere, tutto normale ti sono entrati nel sedere.
Vieni a vedere su vieni a vedere i meravigliosi insetti del podere e se ti chini,
ma non riesci a vedere, tutto normale ti sono entrati nel...

Del podere sono insetti inetti per molti aspetti asettici manicaretti per i rettili,
chiusi in parlamenti come tarli nei cassetti, talmente assenti che li prendi per suppellettili, hanno vite piatte come blatte, piattole nelle patte di notti con lucciole nelle bettole,
sparano sciami di frottole, ma nascondono le pallottole come zecche tra le setole.
Come i coleotteri fanno i brillanti, seducono amanti mantidi con manti di diamanti,
e i grilli, lucidi cantanti d'idilli, ammutoliti da insetticidi epuranti di bruchi benestanti,
che pagano crisalidi per ali di farfalla, ma restano ripugnanti.
Alibi da libellule stagnanti che andando avanti fanno più ammutinati che nel Bounty.

Vieni a vedere su vieni a vedere i meravigliosi insetti del podere e se ti chini,
ma non riesci a vedere, tutto normale ti sono entrati nel sedere.
Vieni a vedere su vieni a vedere i meravigliosi insetti del podere e se ti chini,
ma non riesci a vedere, tutto normale ti sono entrati nel...

Edizione straordinaria del podere della seraaaa...
Vedova nera piange per l'ape guerriera, licenziata in tronco la termite si dispera,
millepiedi danno calci in culo alla frontiera, l'acaro ride perchè il mondo è una polveriera.
La fanfara anticipa il corteo eccitato come una zanzara con il neon,
imbizzarriti come tafani su cavalli da rodeo volano paroloni che nemmeno a Scarabeo.
E lui "Marameo!", non li ha cagati, pensa al suo team di coccinelle che eccelle nei risultati,
certi grattacapi noiosi li affida a pidocchiosi avvocati che ragni dal buco ne hanno cavati,
quindi c'è chi lo vuole sottoterra lombrico, chi gli piazzerebbe un bombo sull'ombelico,
chi come una lumaca se lo suca e si accontenta di dargli una cavallettata sulla nuca!

Vieni a vedere su vieni a vedere i meravigliosi insetti del podere e se ti chini,
ma non riesci a vedere, tutto normale ti sono entrati nel sedere.
Vieni a vedere su vieni a vedere i meravigliosi insetti del podere e se ti chini,
ma non riesci a vedere, tutto normale ti sono entrati nel...
Vieni a vedere su vieni a vedere i meravigliosi insetti del podere e se ti chini,
ma non riesci a...
tutto normale ti sono entrati nel...
Ma vaffanc...

Thejjija Ghas-Safar

2006-04-09T12:35:00.000+02:00

Tmiem il-gimgha shiha ikolli bzonn. Mentalment indum iktar minn gimaghtejn imma l-ippakkjar ta' veru jibda' xi tlett ijiem qabel il-vjagg. Tant iktar jekk il-vjagg se jkun ta' gimaghtejn gewwa post li skond is-sorsi ma huwiex wiehed fejn tghid... u ijja filkaz nixtri minn hemm. Ghax il-Kuba ta' Castro affaxxinanti imma anki taf tkun daqqa ta' harta wara l-Lussuburgu. Allura l-paranoia kollha ta' vjaggatur tolqotni bhal tsunami u nintilef fic-cucati. Naghmel elf lista ta affarjiet li ma rridx ninsa warajja. U nitlifhom.

U issa biex qed nikteb dan il-post qed ndum seklu ghax gej u sejjer. Allura ahjar nieqaf hawn u nkompli wara. X'hin forsi inkun ghalaqt il-bagalja. Sadattant gawdu r-riratt tieghi bil-mustacci rivoluzzjonarju. Skond ix-Xifer qisni Gomez tal-familja Adams. M'ghandux tort sa' l-ahhar. Hu x'inhu Melanie m'ghogobha xejn u kelli inqaxxru. Iktar ritratt jinsabu fuq is-sit tieghi fuq mac.com.

Il-Ponta ta' Santa Marija

2006-04-03T17:26:00.000+02:00

Cempilt 'l ommi u qaltli li Ghawdex kien genna ta' l-art il-weekend li ghadda. Jidher li waslet is-shana tal-Ghid u li t-temperatura qed tilhaq it-tletin. Qaltli li marret passiggjata Marsalforn u spiccat fl-inhawi tal-breakwater - maghruf fost l-Ghawdxin bhala il-Ponta ta' Santa Marija. Fi tfuliti konna immorru innemsu lin-nisa jghumu biz-zejziet barra taht is-sinjal bil-kitba "Warning: Topless Bathing Not Allowed". Jidher li tant hi shana li z-zghazagh ga qed jghumu gol-bahar li kull ma jonqsu kien li jibghat stedina personalizzata lil kull min kellu x-xorti li jhares lejh (skond ommi).

Il-Ponta kienet t-tarf tad-dominju taghna t-tfal fil-loghob ta' kuljum sajfi. Stajna immorru kullimkien bejn il-Ponta u l-hajt tal-Menqa. Lil hinn mill-Ponta u l-hajt kien hemm iz-zina u l-ghera. Naha minnhom taht il-hajt tal-breakwater u n-naha l-ohra gewwa Ghar Qawqla. U l-leggendi ta' Marsalforn jinnarraw li lil'hinn mill-Qbajjar u lejn Ghar Qawqla kienu joperaw is-setet. Tal-Black Mass biex niftiehmu. U kien ghalhekk li Dun Marjan kien jigbor iz-zghazagh darba jew tnejn fis-sajf taht il-hajt tal-Breakwater u jiccelebra Rock Mass f'nofs il-lejl b'tanto di bonfire jakkumpanja l-messa Divina. Rock vs Black u kollox idur madwar il-limiti u t-truf tas-socjetà balneari sajfija ta' Marsalforn.

Tiskanta li t-turisti (il-barranin) kienu qishom jifhmu u ma nafx kif kienu isibu rwiehhom lil-hinn mill-ponta meta kellhom ix-xewqa li jaharqu sa' l-inqas bizla. Il-limiti lokali kienu jitnaqqxu fil-mohh barrani minghajr ma kienu miktuba imkien. L-Inglizi u l-Francizi kienu igorru x-xugaman sa' wara l-breakwater qabel ma jinzghu nofs it-two-piece (l-imxajtan two-piece) u jikxfu par gmielhom. Qishom jafu bir-regola m'hix miktuba. Qisu xi haga tghidlek li mhux ta' min tintefa' fuq il-blokki, jew fuq ic-caghak, jew fuq il-paletta minghajr l-ghata necessarju li jirrispetta il-pudur.

Koz. Imbaghad tigi Lussemburgu. U tmur tghum go ghadira (lake) biex forsi tissimula l-idea ta' ghuma. U fi sforz li ssib post fejn tqieghed ix-xugaman tibda ddur ma' tarf l-ghadira. U wara biss mitt metru tibda tinduna li l-ghera hija iktar frekwenti. U mhux qed nitkellem dwar topless nebbiexi imma ghera sufija tal-libsa tal-maghmudija. U l-qniepen ta' twissija idoqqu l-moti ta' Dun Marjan gol-breakwater ta' mohhok u tipprova tifhem kif stajt kont taf. Minghajr ma trid issib ruhek f'nofs ghawm nudist u l-pass jirdoppja ghax huwa tqil bil-memorji ta' ritratti mentali misruqa minn wara l-breakwater bil-misthija u l-biza li jew Dun Marjan jew l-ma ser isiru jafu. Bil-biza li qbizt ix-xifer accettat u permess mis-socjetà u li issa tlaqt ghal rasek.

Sakemm tasal fit-tarf tal-wesgha nudista u sserrah rasek. U titfa' x-xugaman qalb il-haxix u tinzel fit-tajn moqziez filwaqt li qed tipprova timmaginah ramel u tghum gol-ilma stramb tal-ghadira.

Kulltant tirringrazzja l'Alla li kbirt fil-kenn tal-breakwater. Kulltant iehor tinkwieta li dak il-kenn kien ftit zejjed u tirringrazzja l'Alla li tlaqt qabel ma stkennejt wisq u bqajt maghluq... bejn Breakwater u Menqa.

sahhiet

L-Eklissi

2006-03-29T16:24:00.000+02:00

"Luxembourg will witness a total eclipse of the sun today, Wednesday 29 March, at around 12:53. All we want is a break in the clouds............"

Xi gharef go Lussemburgu ghogbu jwebbel lin-nies. Qallhom li illum, lejn is-siegha, ikunu jistghu jaraw l-eklissi tax-xemx. Imla rasek xbin. Illum it-temp kien dak li wiehed jistenna mid-Dukat. Imsahhab. Waqtiet xemxin kellna, imma issa... lejn it-tlieta. Mill-bqija l-uniku eklissi kien dak ta' mohhi li ilu ghajjien minn tmiem il-gimgha u qajla nista' inhaddmu ghal qattra xoghol. Ma nafx Malta x'rajtu imma hawnhekk hlief shab ta' xita ma kienx hawn. Forsi kien dik in-naqa imdallam iktar mis-soltu imma ma kontx tista' tghid jekk hux grazzi ghall-offuskament lunari jew ghall-intervent solitu tal-cumulo nimbus letzbergiz.

U ghal min ilu jifrah li Sting se jdoqq Malta, nghidilkom li se jdoqqilna hawn ukoll... f'Esch sur Alzette - nhar it-tlettax ta' Lulju.

Nispera ma taghmilx xita' dakinhar.

Ful bil-Kosksu

2006-03-27T17:28:00.000+02:00

Ingredjenti
100gr basal ahdar
tewma hadra
3 tadamiet friski
250ml ilma
kilo ful
200gr pizelli friska
litru u nofs mishun jaghli
100gr kosksu
4 gbejniet friski

Metodu
1. Qaxxar il-ful. Go borma itfa' l-basal, it-tewm, it-tadam u l-ilma.
2. Tektithom fuq nar bati. Itfa' l-mishun jaghli fil-borma mat-tahlita tal-basal u zid l-ingredjenti l-ohra minbarra l-kosksu u l-gbejniet.
3. Hawwad bl-imgharfa u halli t-tahlita terga tiftah taghli.
4. Aghtti l-borma u kompli sajjar ghal 20 minuta ohra. Kif isir il-haxix, zid il-kosksu u hawwad sew. Kompli sajjar.
5. Itfa' l-gbejniet u kompli sajjar ghal 10 minuti ohra.
6. Aqleb u itma'. Tazza Kinnie tmur tajjeb bhala akkompaniment.

RICETTA SPUDORATAMENT MISRUQA (BL-GHELTIJIET B'KOLLOX IZDA MHUX NUMRU SITTA) MINN DI-VE (Kitchenette).

ritratt: Fula maqsuma (proprjament il-mizwed maqsum)

Les Mauvaises Habitudes

2006-03-22T13:57:00.000+01:00

Tghix barra u tibdel il-perspettiva. Din hija wahda mit-temi ta' dan il-blog li ghazilt li nibda nikteb bil-Malti. Jidher li s-suggett huwa inqas interessanti mill-akkuza ghax hawnhekk il-qarrejja qajla jilhqu il-hamsin kuljum. Però dak mhux l-iktar haga importanti. Important li nesprimi ruhi bl-ilsien li tatni ommi ha ma nitilfux. Il-krizi lingwistika ilha timmanifesta ruhha u mohhi sar burdell ta' vokabularju imhallat fejn il-kelma tadotta indipendenza assoluta u tirrifjutà kull sens ta' nazzjonalità. Bilmod jinholoq metalingwagg fejn kull ghal kull kuncett tintaghzel biss kelma wahda mill-menu possibbli. Dan ga tkellimt dwaru qabel... dexetti (zibel), delai (deadline), u pressat (mghaggel) jiguni f'mohhi issa.

Il-haga hi li sal-metalingwagg tibqa' konxju. Tkun taf li l-kelma li uzajt mhux qieghdha f'postha. Hemm affarijiet ohra li huma iktar profondi. Il-valuri u vizzji li ingorru maghna minn pajjizna. "Ghax imdorrija naghmlu hekk". Ghal bidu li tkun wasalt f'pajjiz iehor tikkritika "kif jaghmlu dawn" - "kif jaghmlu go Lussemburgu". Affarijiet zghar ghall-bidu - hinijiet ta' l-gheluq tal-hwienet, x'jinbiegh ghand l-ispizjar, fejn jahraw il-klieb. Dawk id-differenzi l-ewwel li johorgu. IMbaghad, kull ma jmur tibda tinduna b'differenzi ohra li ghal bidu ma kienux ovvji. L-etika socjali, l-interazzjoni, id-dahk jew nuqqas tieghu, il-politika. Dawk ukoll huma parti mid-DNA socjali. Dawk ukoll ivarjaw.

Niftakar li Ficarra e Picone, zewg kummiedjanti Sqallin ta' kwalità prima ghandhom sketch dwar dan. Wiehed ikun mar l-iSvizzera u ghal bidu jitkaza b'kemm hemm indafa. Imbaghad jghid lill-iehor li wara hafna zmien jghix hemm kienu adattaw rwieghhom. GHax anki l-isvizzeri kienu bdew jarmu l-karti mal-art u ibulu fil-kantuniera. S-satira tezigi li l-adattazajoni isir bil-kontra meta fil-verità l-isqalli kien isir xi ftit svizzeru.

U aihmè xi ezigenzi Lussemburgizi bdew jintisgu fid-DNA tieghi. U kull tant dak li huwa normali f'pajjizi m'ghaudx jidher tant normali ghalija. Li naccettaw problemi ta' traffiku, ta' zvilupp eccessiv, hofor fit-toroq u politici jitnejku bina ma tibqax haga ovvja imma tidher ostinatezza inutli. U illum biex hsibt f'dan kollu kelli nara artiklu fit-Times jirraporta x'gara fil-qorti. Aqrawh hawn ghax ekk naghmel link jisparixxi wara xahrejn:

Conditional discharge
A man was conditionally discharged for three years after he admitted to employing three men illegally in an attempt to "help" them so they would not lose their right to unemployment benefits. Magistrate Jacqueline Padovani Grima heard Paul Cutajar, 45, of Luqa plead guilty to employing the three men without a workbook, failing to pay money due in social security and defrauding the government between January and July 2003.

The magistrate heard how Mr Cutajar did not make any gains out of his actions which were an attempt to "help" the men who would seem unemployed and therefore not miss out on unemployment benefits. The magistrate recommended that Mr Cutajar does not lose his job.
Police Inspector Angelo Gafà prosecuted.

Mela' jekk qrajtuh sew l-artiklu forsi indunajtu intom ukoll kif tahdem il-gustizzja f'Malta. Bazikament, il-Magistrat Padovani Grima ikkunsidrat il-fatt li Cutajar iddefrawda (hexa) lill-gvern u t-tezor ta' Malta bhala xi haga pozittiva ghax ghamel dan bl-intenzjoni kristjana li jghin lill-ghajru jidher li huwa unemployed meta fil-fatt kien qed jaqla l-flus.

Qed tifhem? Cutajar impjega lil dawn in-nies minghajr ma iddikjarahom sabiex huma ikunu jistghu jibqghu jidhru li m'ghandhomx xoghol u jaqilghu c-cekk tal-ETC. Sadattant hu kien ihallas biss lilhom minghajr taxxi u boll u x'naf jien. U ghal dal-isforz kollhu Cutajar rebah rakkomandazzjoni li izomm xogholu.

Helwa wisq. Issa spjegali kif wiehed jigi lura Malta wara zmien go pajjiz b'amministrazzjoni superstretta u ma jkollux xokk kulturali. U leee.... imnalla hemm il-Kinnie (overrated kemm trid) u t-Twistees inkella hawn nibqghu bid-Diekirch u s-Sauerkraut minflok. U hallina ha!

Rebbiegha Gdida

2006-03-20T09:36:00.000+01:00

Il-bierah morna sal-park. Konna xi tmienja kollox. Bhal bqija ta' Lussemburgu ma stajniex nirrezistu ghall-ewwel jum mimlija xemx u minghajr shaba wahda fis-sema. Il-Parc de Merl kien imbullat nies. Generalment familji bit-tfal li japprofittaw min-numru kbir ta' loghob li hemm biex jehdew it-trabi. Hemm minn kollox - ramel biex tilghab futbol, ramel biex tilghab futbol, zriezaq, imwejjed tat-table tennis, basketball, u anki perkors gdid ma nafx x'taqba tghidlu ima qisu xi haga li juzaw il-militar ghat-training (imma adattat ghat-tfal). Insomma qisu t-Ta'Qali tan-nouveau riches.

Id-differenza hi li f'ta' Qali kull ma konna insibu kienet wesgha kbira haxix. Il-pa jipparkjalek il-karozza vicin kemm jista' jkun imbaghad tlaqna ha naraw xi hbieb godda se naghmlu illum. Jekk ghandek ballun bully ghax kemm tintefa' taghti daqtjn u malajr jizbukkaw mix-xejn ghaxart itfal ohra u tghaqqdu loghba. Lasti mobbli li jinkwadraw l-iktar bicca art prezentabbli minn fost il-hofor u pjanti ostici li jiddecideu jikbru f'nofs bicca perfetta u ma taqlaghhom xejn ghax ghandhom gheruq iktar sodi mill-iktar diehard partiggjan.

Erhilna nilaghbu. Limiti kien hemm tnejn. Jew li jispicca Tutto il Calcio jew li taghmel ix-xita. Fiz-zewg kazi ma kontx tkun int li tinduna. Int kont tkun f'sakra ta' tajn u hamriija u grif li ma jwegghax sakemm ma tqumx l-ghada ghall-iskola. Le, kien ikun il-papa lib'tisfira li tirbombja mal-erba' kantunieri tal-wesgha kien jissenjala t-tmiem tal-ostilita' (kif jghidu fuq it-tv taljan). Imbaghad hafna "Caw" u"Niltaqghu gimgha ohra"... nofs wieghdiet ghax kollox jiddependi fuq jekk il-pa ghandux aptit. Il-pa kien imbaghad jizviluppa kapacita ta' sewqan bhal ta' Giancarlo Fisichella u konna naslu id-dar ftit minuti wara li nitilqu minn Ta' Qali - dan kollu sabiex nilhqu lil Paolo Valenti u l-gowls fuq l-uno.

Il-bierah minn dan kollu sibna t-tajn. Certi hofor fil-haxix jafu iweggghu imma ghalgrazzjatalla ma weggha hadd. Papa ma kienx hemm biex isaffrilna imma kulltant issib ruhhek thares lejn xi ftit mill-mummies li jkun hemm jiehdu hsieb it-trabi taghhom. Koz. Kemm tinbidel id-dinja hux. Fl-ahhar morna hadna gelat u coca hdejn il-speci ta' pond enormi li hemm f'nofs il-park. Ma' kellhomx Kinnie u l-anqas Twistees of course. Pero' huwa minnu li meta taghlaq nhar ta' Hadd b'dak il-mod tibda thoss dik il-kuntentizza gewwiena li r-Rebbiegha biss taf tatghtik.

Issa bdiet il-gimgha... nistennew tmiem il-gimgha ohra imbaghad naraw x'nivvintaw.

El Gordito

2006-03-15T22:21:00.000+01:00

Ghadni diehel minn loghba five-a-side. Nilghabu gewwa s'intendi. Tnax il-referendarju jinsew l-enigmi legali u jghaddu ghal loghba semplici tal-ballun. Kulltant jinghaqad maghna l-Avukat Generali Maduro, bhal ma ghamel illum. Hafna pjacir imma jien nizbalja ghax ma mmurx spiss. Tort naqra taghhom ukoll ghax jilghabu l-Erbgha u normalment ikun hemm ic-Champions League u l-Juve ergo prioritajiet ohra.

Insomma. Illum mort. Mort ghax intizint u sibt li issa nizen 73 kg. Xejn sabih. U jekk ha mmur nitmattar fuq il-plajjiet ta' Cuba hemm bzonn niddistanzja ruhi mill-Free Willy State. Issa qbizt it-tletin. U z-zmien u l-piz beda' jinhass. It-touch ghadu hemm - Brazilian u x'naf jien. Imma l-istamina le. Nieqsa dik xbin. U minkejja li t-tipjip ilu li intnesa minn Milan-Liverpool xorta ghadhom iwegghuni il-pulmuni.

Tinduna li kbirt meta s-somiljanza ma Cassano, Ronaldo u Gascoigne tittiehed miz-zaqq u mhux mill-pass. Tinduna li xi haga bdiet tinbidel meta bejn round u iehor (nilghabu bi tlett teams - round robin) tibda tpartat ricetti ta' kejkijiet ma Maduro. Tinduna li z-zmien qed jaghmel bik meta taghraf li ma tantx kienet idea tajba tibla' BLT sandwich ftit qabel il-loghba.

Imma l-finezza ghadha hemm. Dawk il-lobs li Totti jista' biss johlomom. Dawk il-passes di tacco li Ibrahimovic ghadu jipperfezzjona. Dawk id-daqqiet ta' ras ala l-aqwa Van Basten. Dik il-bomba stile Dunga jew Branco.

U kif qed forsi tindunaw il-holm tat-tfal ma jisparixxi qatt. Ghax il-futbol jghin biex tibqa zaghzugh. Tista tiflef il-forma imma il-menti hemm se jibqa' fanatiku u mimli holm. Ghalhekk isjehulha il-Loghba Sabiha (the Beautiful Game).

U issa qieghed id-dar. Tazza Kinnie mill-bottijiet li gabuli l-ahhar. Ghax hekk xieraq. La ma nistax immur Zmerc wara l-loghba u nibla gwienah tat-tigieg u Orange and Orange ta' l-inqas nixrob kinnie bil-kwiet. U ghada naghmel il-kejk Portugiz mimli cholesterol la jibaghtli r-ricetta Maduro.

Fejn taf... forsi xi darba insir bhal Maradona. (pero droga le... u kburi!)

Nuccali

2006-03-14T15:54:00.000+01:00

Ma tarax. Qed nghidlek ma tarax.

Daqs xahrejn ilu tfarrakli in-nuccali funky li kont xtrajt minn ghand il-Grand Opticien ta' l-Auchan. Joghgobni ghax ghandu dik il-feel anni cinquanta fejn kull ma jkun jonqosni il-vespa piaggio u l-muzika Sapore di Sale biex inhossni mort lura f'wahda mill-epoki l-iktar felici tas-seklu li ghadda. Peress li kont ghazilt wiehed state of the art kellhom jordnaw iehor mill-Amerka. Kopert bl-assigurazzjoni u kollox. Ma nhallasx penny. Imma xorta xahrejn minghajr in-nuccali tieghi.

Kelli l-ghazla li noqghod indur bin-nuccali tax-xemx ghax moghni bil-lenti tal-vista. Imma mal-hames ghageb li jitfaghlek is-soltu cajta ta' "Kemm hawn xemx illum" ikollok jew tigdem ilsienk u ma twegibx b'ton aspru li qed "issalva ghajnejk mill-brillantezza ta mohhu" jew inkella issib par qadim u tinqeda. U hekk ghamilt. Ilni xahrejn indur bi preskrizzjoni hazina tal-lenti. Ifisser mini-ugiegh ta rasijiet illi ikkombinaw ruhhom ma sinna imnejka. M'hemmx x'taghmel.

Issa cempluli minn Auchan. Il-frejm wasal. Ha mmur sparat nigbru ha forsi nara nidghi. X'salib dawn in-nuccalijiet koz. Imma nippreferi immut milli nilbes xi lenti go ghajnejja. Ilni nilbes nuccalijiet minn Form 1. Minn meta' dhalt f'lezzjoni ta' dik l-inutiltà miexja ta' ghalliema ta' l-Ingliz liebes nuccali imzanzan gdid fjamant. F'dak iz-zmien ma kellniex Harry Potters li jbiddlu l-ilbies ta' nuccali f'fashion item. Dak iz-zmien kellna terminologija vasta bhal "nerd" u "kwatrocchi" li malajr tifhem kemm int cool liebes in-nuccali. Imnalla fil-fubol kont daqxejn ahjar minn normal ghax inkella addio reputazzjoni.

Minghajr il-gost u genn tal-futbol kien ikolli nispicca fuq iz-zokk ta' sigra mejta ma dawk in-nerds iharsu lejn il-keshin bhalna niggerrew wara ballun filwaqt li jsoffu il-Kinnie mill-istrò u jaqsmu xi borza Twistees.

first sign you line up
second sign you shut up

erm sir... I think your car is on fire!

Il-Bard

2006-03-13T15:54:00.000+01:00

Tghix go Lussemburgu u tissieheb mal-klabb tal-bard. Il-bard issir haga kwotidjana. Li thares lejn it-termometru filghodu u jindika hamsa taht iz-zero u ma tistaghgibx hija parti mill-Lussemburgifikazzjoni. Stramba ghall-bidu. Iddum ma tinduna kemm dahlet gos-sistema din l-idea. Sakemm tqum xi darba filghodu. Tohrog barra u tghid bejnek u bejn ruhhek li illum bnazzi ghax qieghda grad fuq iz-zero. Sahansitra tittanta tilbes in-nuccali tax-xemx.

Illum mort ippruvajt post gdid ghall-ikel sabiex nahrab mill-canteens kommunisti istituzzjonali. Spiccajt got-Tverna ta' Belair. Ilhom sena' miftuha u ghandu x'jghidli li ha nsir "regular". Hitan mizbughin homor homor. Ritratti ta' isdra u srum femminili fl-abjad u l-iswed mal-hitan. Xejn isbah biex iqabbdek l-aptit. Muzika Kubana u menu varjatissimu bi platt specjali ghal nofsinhar kuljum. Sibtu posti. L-iktar haga li toghgobni dwar dan il-post huwa il-mod spavald kif jaghmel il jista' biex inessi il-bard barrani. bejn il-hitan homor, ir-ritratti ta' igsma fil-ghera u fliexken ta' rhum u caipirinha tinsa' li barra l-art ghada bajda bis-silg. Tidhol fl-ambjent shun u ghal mument tisthajlek go speci ta' trijanglu ta' bermuda f'nofs Lussemburgu.

U filghaxija jiftah ukoll u qieghed pass mid-dar. gawdejt wisq. L-ispirtu sahan u l-qalb kompliet il-melodija ferriegha li donnha qabdet ir-ritmu dawn l-ahhar jiem. Il-pjacir li tghix u ssib il-pjaciri zghar tal-hajja. Kullimkien qieghdin. Anki fl-eqqel bard li jaf joffri id-Dukat.

Kull ma jonqos Kinnie u pakkett twistees.

Seat ta' Wara'

2006-03-11T10:58:00.000+01:00

Qed joqrob l-Ghid. Fost hafna affarijiet strambi li jfakkarni fihom l-Ghid hemm is-seat (xtaqt nuza' maghqad imma ma ddoqlix f'karozza u nobghod niktibha "sit") ta' wara' tal-karozza. Ghax il-wasla ta' l-Ghid kienet tfisser li sejrin Ghawdex ghall-gimaghtejn tal-btala u kienu jibdew il-gimaghtejn ta' relazzjoni mas-sit ta' wara tal-karozza. Is-sit ta' wara huwa siggu iehor fl-iskola tal-hajja. Huwa s-siggu minn fejn tfal bhali kienu jisparaw elf mistoqsija lejn il-genituri bilqieghdha quddiem u nippretendu twegiba immedjata.

Id-dinja tibda tifimha xi ftit ghall-ewwel darba mis-seat ta' wara. Thares il-barra mit-tieqa tal-FIAT Uno jew DATSUN jew x'ikunu taw lil missierek ta' Farsin u titghallem bil-mod. Tosserva u tiddigerixxi. U Ghawdex kien joffri xenarji meraviljuzi mis-seat ta' wara'. Hdura ma tispicca qatt u l-isfar u l-ahmar ta' l-Ingliza u s-Silla jpingu l-ghelieqi. R-riha tax-xita li tkun ghada kif bierket l-art tkun ghada imdendla fl-arja u tiftahlek imnifsejk.

Ga minn qabel ma tizbarka mill-iMgarr jew Melitaland tkun hadt postok wara l-pa'. Strategikament tkun tista' tara ir-rearview mirror tieghu u idu diehla u hierga bis-sigarett dejjem imqabbad. Sahansitra timmagina li minghajr sigarett il-karozza ma timxix. Imbaghad jinnegozja ma tal-Gozo Channel. Fi zmien il-ghaks kien ikun jaf lil xi wiehd minnhom u flok karozza u erba passiggieri konna naqtghu karozza u driver. Il-bqija jghaddu grazzi ghal flixkun whisky kulltant lil Censu jew Chalie jew min jinzerta fuq il-moll. U l-id tohrog mit-tieqa taghtih il-biljetti u l-iehor jaghmel ta birruhu qed jaqta' l-biljetti u minflok jaghtik kollox lura tale quale. Sic transit gloria gaulitanum.

Imbaghad konna nabbandunaw it-tron tas-sit ta' wara sabiex nitilghu hdejn il-Kaptan (ghax kien jafu ukoll il-pa' - il-pa' lil kullhadd jaf - tghallem Ghawdxi tghallem) u noqghodu b'idejna fuq it-tmun inhossuna l-allat li qed jiggwidaw il-vapur filwaqt li nippruvaw nevitaw li nidhlu go Kemmuna.

Malli konna nizbarkaw go Ghawdex diga tkun dinja ohra. U l-Gzira Ghasel kienet tirrezerva vjaggi sabiex nigbru il-gbejniet mill-Munxar, hobz mix-Xaghra, xorb minn Farsin u xirja minghand Chalie ta' Batu fi Pjazza San gorg. Dehlin u hergin minn gol karozza nibilghu arja bnina u ferriegha tar-Rebbiegha Ghawdxija. Imbaghad jaslu ir-riti Kattolici. Fis-sieat ta' wara lejn il-quddies ir-Rabat, fis-seat ta' wara nintonaw ir-ruzarju jew mal-pa' jew maz-ziju Kavallier sakemm naghmlu s-seba' Knejjes. Carcade ta' tlett familji nigru minn Knisja ghall-ohra u naraw l-imwejjed ta' l-Appostli fl-istess hin. Il-formazzjoni fis-seat ta' wara dejjem tinbidel u kull ruzarju ikollu ton differenti skond il-partecipanti. Sliemghalikmarijabil-grazzzja....

Imbaghad carcade ohra lejn il-purcissjonijiet tar-Rabat u tilhaq bicca tax-Xaghra ukoll. Imbaghad bejn haga ou ohra tigri fis-seat ta' wara mal-pa' sakemm ilahhaq erba' qadjiet.

Ghax il-friefet ghandhom il-pupa u l-krysalide imma ahna ghandna s-seat ta' wara. Dak il-post fejn taf li id-dinja ghadha f'idejn dawk li qieghdin bilqieghdha quddiem. L-uniku hsieb huwa fuq id-dmanda li jmiss. U fuq ix-xita li qed thabbat mat-tieq u l-qtar li qed jiggerra mat-tieqa qisu ghandu hajja tieghu. Ghadek komdu, fil-wens u l-kenn tal-familja u tixtieq li tibqa hemm imwennes u imkenni. Xi sentejn ihra ma jkollokx kwiet go gismek imma ghalissa kemm jixtrulek Kinnie u Twistees u erhilek tiekol u tmeclaq u ssoff hemm wara u d-dinja barra affarihom.

Dak kien zmien... fis-seat ta' wara.

Numri

2006-03-09T22:42:00.000+01:00

0 D: 0 P: 0 L

"the beginning of time"

Mitluf fi traduzzjoni: Is-Shab

2006-03-07T14:40:00.000+01:00

Mid-dehra jghidulha Interferenza proattiva. Tkun qed titghallem linwga ohra u din tibda tinterferixxi f'dawk li suppost ikun wahhlu sew l-eghruq go mohhok. Jibdew isiru gheltijiet li jdahhqu imma jinkwetaw. Jinkwetawk ghax thossok xi xih bl-alzheimers u f'daqqa it-tletin sena' li skorrew fuqhek ikunu donnhom immoltiplikaw. Bhal meta' tghid "dexetti" flok "zibel" jew "lami" flok "xfafar". Helwa ghal bidu... imma kerha jekk persistenti.

Il-problema tibda tikber meta' xi kliem jibdew joghsfru mill-vokabularju u tibda biss tiftakar kelma wahda minn ilsien wiehed indipendentement minn dak li qed titkellem. Ghalhekk "dexetti" saret l-ewwel kelma li tigi go mohhi ghal-"rubbish", "zibel", jew "'munnezza". U l-bierah ghall-ewwel darba taghni attakk ta' paniku.

Ghax il-bierah x'hin azzardajt ingorr bl-inadegwatezza tal-ilsien Malti f'dak li ghandu x'jaqsam ma' bard nordiku u l-manifestazzjonijiet differenti tan-natura f'temperaturi polari kelli bzonn nuza kelma. Kelma facli. U ijja....dawk l-affarijiet bojod li jkunu fis-sema...qishom qoton... imma ghandna kelma ghalihom. U ftakart "nuages" ftakart "clouds" u ftakart "nuvole" imma il-Malti kien ghosfor. Lahaq tar. U wara kwarta intella u nnizzel kelli incempel lil Owen u nistaqsih.. "X'inhuma nuages bil-Malti?" Oh x'sodisfazzjon tismaghha!

Shab. Shab. Shab. Jahasra. Kelma tant sabiha. U ghal mument kont hsibt li tliftha ghal dejjem. Nittama li din l-esperjenza ma tergax tittenna imma nahseb li m'hux se tkun l-ahhar darba li ser ikolli mohhi fl-ishab.

Sahhiet.

Mitluf fi traduzzjoni: Il-Borra

2006-03-06T14:46:00.000+01:00

Din tak-borra qatt ma' nizlitli. Ghandna bzonn kelma ghall-isnow. B'urgenza. U hallikom miz-zikk ta' maghmudija ta' Kristu fuq l-Ewro. Isa. Iffurmaw kumitat bl-ordni, preferibilment ta' xi nies li jifhmu, u imlew din il-karenza lingwistika illi ghandna. U tieqfux hemm. Jekk joghgobkom ghandi bzonn kelma ghal "snowstorm" li tkun inqas pedantika minn tempesta ta' borra. U aqtaghuli erba' frazijiet godda li jikkombinaw il-forom differenti ta' snow. Dik morbida li tinzel helwa qisha qoton u li facli tnehhiha minn fuq il-windscreen (anki bil-wajpers). Dik daqxejn iktar imsilga li taf twegga jekk tidhol fil-ghajn. Dik il-kelba li tikkombina ma' kutra ta' silg fin li ma jitnehha b'xejn. Dik li tinzel donnha xita imma tkun silg li jehel ma xarek u malli issib naqa' kenn tinhall f'salt u tkun qisek ghadek hiereg mid-docca. U xi nghidu ghall-effetti generali ambjentali? Sema' shab imhabbla bi snow lesti biex iwelldu u jkopru l-art bl-abjad. Sema griza b'vizibilità nulla mimlija snow niezel bla waqfien.

Isa mela. Aqtghuli erba' kelmiet kif suppost. Hekk jew b'hekk daz-zmien mhux kollox hekk? Kultura tat-take away, do-it-yourself u caqlaq ha mmorru. Itfaghhomli go borza' ghax ghal mieghi dawn. Se nehodhom Lussemburgu u nikkunsmahom hemm bil-kwiet bejn maltempata u ohra.

U kif qieghed hemm ghamillu Kinnie u Twistees ghal ma' t-triq.

*Pittura: Turner - Tempesta tal-borra (snowstorm).

Gallarija

2006-03-05T10:49:00.000+01:00

Dalghodu qomt bil-buli. Kemm ghax Xitan iddecidiet li ghat-tielet darba f'temp ta' xahrejn ghandha tibda tghaddi l-iljieli tnewwah f'sahna ta' Cicciolina qabel ma sparixxiet, u kemm ghax ghandi xi seba' mitt darsa ta' l-ghaqal li iddecidew jghaddu jghidu kelma fl-istess hin. Skoprejt pero' li tahlita felica ta' borra u xemx brillanti (ghax izzeggeg mhux tisreg) hija formola tajba sabiex terga ggibdek fuq saqajk. Allura forsi wara 500 mg paracetamol (ghlija) u pillola Calmovet (ghal Xitan) it-tnejn flimkien kapaci insibu l-wens inharsu l-barra mit-terrazza lejn dawn l-imgienen t'hawnhekk li johorgu passiggata fl-isnow li jaslilhom sa' rkoppithom.

Ha noqoghdu ftit gallarija insomma. Sakemm isir il-hin li morru l-cremailleure ta' Frankie 'Dario Argento' li issa inghaqad mal-upstarts kollha u gie joqghod Belair u telaq minn dak il-flat fuq il-gay bar fic-centru. Cremailleure huwa "house warming" - haga li taghmel meta tixtri dar jew tikri post gdid. Tistieden xi nies id-dar ha ssahhanha ftit u twarrab il-kesha tal-iskonoxxut. Iddarriha. Malta m'ghandniex dik it-tradizzjoni, jew tal-anqas ma kellniex tradizzjonalment sakemm ma sirnix xi ftit iktar ewropizzati. Forsi qatt ma kellna bzonnha ghax il-bieb ta' barra dejjem miftuh jew ic-cavetta fil-bieb. Ghallinqas hekk kien. Ghawdex damet ftit iktar din ta' kollox miftuh u xejn imsakkar. Niftakar il-Maltin jitnejku biha din il-haga - jitnejku bil-fatt li Ghawdex kienet dar wahda - miftuha ghal kullhadd.

Allura qieghed hawn inharbex kellmtejn u nhares barra mit-tieqa fuq it-terrazza lejn park miksi abjad u sigar iqandlu l-borra li waqghet f'dawn l-ahhar jumejn. Qieghed gallarija. Li toqghod gallarija hija ukoll xi haga Maltija. Il-kostruzzjoni arkitettonika li naqsmu ma' l-iSqallin, il-Maghrebin u l-iSpanjoli, tisporgi 'lbarra mid-dar ghal fuq it-triq. Testendi minn gol-privat ghal gol pubbliku minghajr ma vera tithallat. Ghax bejn persjani u purtieri tal-hatab u x'naf jien il-hsieb dejjem kien li min hu gewwa jara barra u min hu barra jibqa' bix-xewqa.

Li toqghod gallarija saret espressjoni. Tfisser toqghod kwiet, imekken sakemm dak li jkun ghaddej jibqa' ghaddej minghajr ma tiddeffes. Generalment jippermetti li x'hin jispicca kollox taghzel liema naha jaqbillek. Taf tfisser li tosserva filosofikament imma xi drabi dan ifisser li trid tibqa sieket ghal dejjem ghax malli tiftah halqek tinkixef jekk intix verament filosofu jew gakbin. Tal-gallarija hija haga li tissemma kemm il-darba f'pajjizna. Kwazi insult jekk tirreferi ghal haddiehor imma kwazi mossa intelligenti jekk tkun qed taghmilha int stess. Ma hix l-ewwel espressjoni b'dan il-karattru ambivalenti.

***
Go l-universita' beda' r-rebus. Il-gvern irid lil Juanito. It-tlettax-il membru tal-Kunsill li ghadhom kif inhatru ga jafu x'inhu l-ahjar ghall-Universita' u forsi xi hadd kien ga qalilhom. Id-dekani u akkademici li jifformaw in-nofs l-iehor tal-Kunsill issa jridu jiddeciedu jekk jergghux jivvutaw ghal REM saiex iservi it-tielet term tieghu - u jaghtu sinjal lill-gvern li l-Universita' ma hix se titmexxha minn imnehirha. F'kaz ta' rizultat ta' 13-13 allura jidhlu fiz-zifna tnejn li nahseb li ghal bidu se joqoghdu gallarija... Andre Camilleri (President tal-Kunsill) u l-Isqof Annetto Depasquale.

Interessanti l-bicca. Jien se noqghod gallarija u nara x'inhu gej.
Sahhiet.

Countdown ghal Kuba : 37 jum
Countdown ghat-Tazza tad-Dinja : 96 jum

Trattat Egocentriku

2006-03-02T21:30:00.000+01:00

Allura issa innominaw lspecjalist fit-Tekonologija u l-Informatika biex jiehu post iz-Ziemel bhala Rettur. Missni ghidt Roger Ellul Micallef (Profs) imma f'Malta kullhadd jghidlu z-Ziemel. L-aqwa li wara daru. Imbaghad l-hypocrisie obligee tobbligana nghidulu Sur Rettur. Qrajt l-ahbar dalghodu. Juanito Camilleri innominat mill-membri kollha tal-Gvern li jpoggu (e basta) fuq il-Kunsill. Bdejna bit-tajjeb ukoll ghax il-Profs Juanito (li ma nafux minn Adam) qalilhom li ma qghadx jigri wara n-nies izda ghalkemm nomina wahda kienet tkun bizzejjed xorta sab ruhu bi tlettax. Ghallinqas kredibbli u ta' l-affari tieghu.

Iz-ziemel ma tantx iddardar (s'issa) u bhal Moggi ta' Tal-Qroqq qed ihalliha ghall-ahhar biex jaghti indikazzjonijiet jekk hux ser jikkontesta ghal term iehor u jgawdi l-uzu tal-karozza immarkata UOM 001. Jien li ghogbitni kienet li dal-Gvern modern u futurista li diga beda' jrodd is-slaleb ghal wicc hafna mis-setturi universitarji tradizzjonali issa ha pass iehor lejn il-qatla. M'ghandi xejn kontra Juanito. Ghidtilkom ma nafux. Imma IT jibqa'. U bhala snob di prima kwalita' gej mill-Fakulta' tal-Ligi u Studji Umanistici (hudha ma' saqajk) ghandi qisu dardir meta nara xi hadd gej minn-New Wave "Arts". U nafu ghalfejn huwa z-ziemel favorit tal-Gvern f'din it-tellieqa ghall-mexxej ta' l-Universita' falluta.... ghax iridu l-intraprizi u prodott kompetittiv.

Iridu li l-universita isservi ta' sors ghall-iSmart Cities tal-futur. Iridu li tkun kompetittiva. Iriduha tkun kapaci tirbah f'ambjent ta' kompetizzjoni ahrax. Ghalhekk ghazlu lil Juanito. Ghandu l-esperjenza fil-kompetizzjoni.

...
CEO tal-Melita Cable.
...

U mela zo** sur kappillan. L-ghorrief ilhom li telqu. Kullhadd jifhem issa. Kullhadd jaf din l-edukazzjoni terzjarja fejn sejra. Sejra fit-triq ta' l-egocentrizmu sfrenat li diga kien qed jivvelena l-akkademja qatra qatra izda issa se jinbiegh bil-garra monopolistika. L-egocentrizmu tal-jien (nifhem) u qabel kollox. U l-Universita' tmur ghal sormha of course.

Issa ikollna European (ghax based in Swisserrlandd) Diplomas, Computer Driving Courses u Distant Learning. Niftahru bil-B.Comm, FEMA u Mediterranean Studies filwaqt li l-klassici jinharqu. Forsi dejjem hekk kellu jkun. Forsi qatt ma kien haqqha Alma Mater din il-gzira gebla u bhal ma Cipru jibaghtu z-zghazagh taghhom jifthu moghhom Ateni forsi ahna ukoll konna nibaghtuhom Londra u Ruma ha jingabru.

Minflok issa nzommuhom hemm bil-holma tan-nofs stipendju u korsijiet gegwigija. Kull tant xi buras fil-Ministeru tal-Mizedukazzjoni jiddeciedi li ikollna Universita kompetittiva u ghalhekk hemm bzonn titmexxa professjonalment u li jitnaqqsulha s-sussidji.

Imbaghad x'naghmlu Wenz? Bil-professuri jistrajkjaw bhal tax-xarabank? Ghax Juanito bil-monopolju sussidjat biss dara jahdem!

** Ir-ritratt (bhat-titlu) m'ghandux x'jaqsam mal-bqija tal-kitba imma l-kontroversja tbiegh u anki l-isbuhija. Issa ma nafx jekk hux wicci s-sabih u t-titlu kontroversjali imma la wasalt s'hawn blajtha siehbi!

L-Emigranti Frustrati

2006-03-01T11:44:00.000+01:00

"Frustranti wisq li jekk tivvota lill-ohrajn xorta ma jigri xejn u jekk tivvota lit-tielet hemm cans jigri xi haga imma m'ghandomx cans jispiccaw il-parlament hlief f'xi gita turistika. Frustranti wisq li l-unika mod biex tbiddel l-affarijiet huwa li tippakkja u tmur x'imkien fejn jahdmu l-affarijiet." - Gybexi (ga ikkwotat f'xi blog iehor imma insejt fejn qrajtha! - sibtha Grazzi Rod)

Il-gybexi hadha bi kbira. U bir-ragun. Meta' tmur lura lejn l-art imwieghda, lejn l-art li tobzoqlok u tghajrek ghax "X'minghalik ha ssib hemm barra? Ma tajnikx bizzejjed hawn? Sejjer tahleb l-Ewropa hux?" qisu l-istonku ma joqghodx kwiet. Tibda tiddardar tiltaqa' man-nies li tant xtaqt tara qabel ma wasalt. Ghax trid toqghod attent u tigdem ilsienek u xejn tmaqdar. Ma jmurx ghal xi mument jahsbu li tlaqt minn Malta ghax ma toghgbokx.

Kif tispjegalhom hux? Ilbierah kelli mistiedna ghall-ikel. Estona li giet tiddegusta il-pjaciri Lussemburgizi ghal hames xhur bhala gurista-lingwisa (ghax taf int, l-avukati jifhmu fil-lettere ukoll ohrog il-ghageb). Staghgbet mhux ftit xhin ghidtilha li ghandi hawn mill-inqas hames snin ohra. Donna ma riditx temmen li tlaqt mill-gzira genna bhal dik u gejt nghix fil-mizerja bajda-silg Lussemburgiza. U sa certu punt nifimha.

Ghax xhin tasal fil-punt fejn tinsa r-riha tal-melh tal-bahar jew il-hoss tar-rih ivenven li jgorr dik ir-riha sa' l-inqas hofra, is-saudade tkun lahqet limiti insopportabbli. X'hin tmur tibbukkja safra ghal-Cuba u fost il-lukandi utopici fil-brochure issib il-Westin Dragonara (Paceville) u Hilton (Paceville) u Intercontinental (Paceville) ghal mument tghid x'izzikk sejjer naghmel Havana meta l-Havana qieghdha d-dar (no pun intended)?

Id-distanza tnessi. Imnalla tkun ix-xorti l-hazina tal-Gybexi li tghinek terga' tiffoka. Ghax lill-Estona jien spegatilha li kont kuntentissimu Malta. Xoghol l-Universita' - akkademiku nghallem id-dritt Ewropew, xoghol freelance naghti pariri legali lill-avukati li kellhom wisq x'jaghmlu u ma kellhomx hin jaggornaw ruhhom ma din il-ligi gdida (u b'hekk nevita il-kuntatt mishut mal-klijent), u xemx, bahar u Paceville. Xi trid iktar? Imma ma l-ewwel nifs ta' arja gdida, ma l-ewwel cans li nahrab mill-gheluq tal-hsieb, mill-klawstrofobja politika u mill-limiti izolani tirt bhall -ghasfur li sab il-bieb tal-gagga miftuha bla hsieb.

Dak il-hin ma tahsibiex darbtejn. Bhall Gybexi kont staqsejt ukoll: Jien x'nista naghmel? halt fil-politika imma hlief timbri u klassifikazzjoni ma ssibx. Hadd ma jaccetta li m'ghandekx gheruq hlief dawk li jridu jtejbu d-dinja ta madwarek. Il-lejberisti jittimbrawni nazzjonalist, in-nazzjonalisti traditur u l-alternattivisti dejjem iharsulek naqra bl-ikrah ma tmurx tehdilhom it-tarbija minn idejhom. Ghax sellunek malajr ikissruh ma tmurx toghla iktar minnhom. Allura x'taghmel gybex? Titlaq hux. Titlaq tfittex it-twegiba forsi la tigi lura tista tghin ahjar. Ghax minghalik li meta tigi lura tista tinvesti din l-esperjenza biex tghin lil haddiehor.

Imma sentejn wara li tlaqt nibda ninduna li hadd ma talbek tghinu. Hadd ma jimpurtah. Kullhadd jigi jitnejjek. Vot blu jew ahmar jew ahdar vi jew va. Waslna fil-punt ta' si salvi chi puo. U dawk l-erba bastids li telqu lejn l-Ewropa jistghu jibqghu hemm jerdghu il-baqra l-hoxna. Gej biz-zikk ta' docklands light railway. Min hsibt li int? Allura nibqa' ftit iehor... nipprova ngharrex kif tista tkun kostruttiv minghajr ma tigi interpretat bhala xi tgheddida gdida. Kulltant nara xaqq ta dawl imma m'ghadnix daqshekk pozittiv.

Nistenna hawn sakemm il-passaport tieghi jsir l-ahhar ness ma dak li tant hu ghal qalbi. U forsi la nirtira immur lura nghix go dar bil-parapett o Marsalforn. U jekk xi hadd jistaqsini kif inhi l-Ewropa, jekk hux ghaqli li titlaq kollox u ttir s'issa naf ki inwiegbu....

"X'qed tistenna? X-xarabank biex tehdok?"

Imbaghad nerhila ghal ghand Peppu Ghezza (Neptunes ghal pagani) u nixroblok Kinnie, nomghod it-Twistees (preferibilment bit-tmeclieq inkluz) u inhares lejn il-bahar filwaqt li niftakar d-dwejjaq silg Lussemburgiz u niftakar iz-zmien meta kont emigrant frustrat.

Strajk

2006-02-28T10:08:00.000+01:00

Mela dalghodu zewg ahbarijiet dwar it-trasport. L-ewwel nircievi is-sommarju ta' kuljum minghand station.lu u naqra' illi tal-linja se jghollu l-prezzijiet gewwa Lussemburgu. L-iqsar vjagg possibbli issa m'ghadux jiswa ewro u ghoxrin imma ewro u nofs. Jien ma naqbadx xarabankijiet ghax ghandi karozza imma meta inkun se nsiefer gieli nuzahom ghax komdi. Taqbad tal-linja minn quddiem id-dar (ezatt wara l-bieb) u jaslu ezatt ezatt fil-hin li hemm miktub fuq tablla - ma kull waqfa. Huwa minnu li jistghu jaghmlu xi haga ghall-kenn fil-maltemp, ghax hlief lasta bil-hinijiet m'hemmx imma insomma kollox ma kollox servizz tajjeb.

Tasal dritt l-istazzjon u taqbad tren, kowc jew xarabank iehor skond fejn sejjer. Issa bit-tariffi l-godda indunajt li, l-iktar l-iktar, ikolli inhallas separat ghall-bagalji. Hlas li naghmlu minghajr ma nahsibha darbtejn ghax il-kumdita' hemm qieghdha u flimkien ma' l-efficjenza tghaqqad 'pakkett helu helu ta' servizzi u qadi ta' cittadin.

***

Imbaghad niftahlek it-Tajms u nsib il-headline - Strajk tal-Linja. Imsieken dawk l-istudenti kollha. Dawk il-haddiema kollha. kull min se jibqa' l-art ghax ix-xufiera naqashom 50,000 lira mis-sussidji. Jidher li ghallinqas ghallum il-konsumatur mhux se jinqeda' mill-koxxa bhas-soltu. Daqshekk xarabank fil-hin. M'hemmx x'taghmel Fred... nimxuha. U dan izid mal-inefficenzi tal-Gozo Channel li mid-dehra ma kienx xi stilla fi tmiem-il gimgha tal-Karnival. Nghid jien... dawk l-investimenti kollha u imbaghad ma setghax jitrakka c-Cirkewwa?

Gzira zghira, distanzi zghar u ngibu kollox f'tarf id-dinja. Helwa wisq din l-art.

Xitan

2006-02-27T19:38:00.000+01:00

Min jistenna jithenna.